Energie heeft een slecht imago, schrijven Hidde Boersma en Floris Kreiken op 2 oktober in NRC. Hun oplossing: wereldwijd tien keer zoveel energie opwekken, bij voorkeur met kerncentrales. Het stuk leest vlot, maar de redenering houdt geen stand. Onze kritiek gaat over de argumenten, niet over de schrijvers.

Wie schrijft er?

Boersma is volgens NRC oprichter van de ngo wePlanet. Die organisatie noemt zich zelf pro-nuclear, voert campagne voor kernenergie en staat ingeschreven in het EU-transparantieregister voor belangenbehartigers, met een budget van ruim 2 miljoen euro. Volgens eigen opgave neemt wePlanet geen geld aan van de industrie; de grootste bijdragen komen van filantropische fondsen. Een financiële band met de kernsector hebben wij niet gevonden. Kreiken is adviseur bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het stuk is dus een pleidooi uit een pro-nucleaire beweging, vlak voor hun boek Overvloed. Dat mogen lezers weten.

Wat de Nederlandse cijfers laten zien

Volgens het CBS verbruikte Nederland in 2015 netto 109,2 terawattuur stroom en in 2025 112,8 terawattuur. Dat is 3 procent meer in tien jaar, met een piek in 2019. Het totale energieverbruik daalde in dezelfde periode met 16 procent, terwijl de economie na correctie voor inflatie ruim 20 procent groeide. Een deel van die daling komt door de gascrisis en krimp in de industrie. Toch laat het zien dat welvaart kan groeien zonder meer energie.

De drogredenen

Een stroman. Volgens de schrijvers is de heersende opvatting dat weinig energie goed is, en moet een samenleving zonder energie keuzes maken. Niemand pleit voor een samenleving zonder energie. Critici richten zich op fossiele brandstoffen en op verspilling.

Verband is geen wet. Er zou een lineair verband zijn tussen energie en welvaart. Maar Vaclav Smil, die de schrijvers zelf aanhalen, vindt dat de levenskwaliteit boven ongeveer 110 gigajoule per persoon per jaar nauwelijks nog stijgt. Groei boven de 200 gigajoule noemt hij per saldo contraproductief. Nederland zit al boven de eerste grens.

Stroom en energie door elkaar. Het IEA rekent in zijn netto-nulscenario met veel meer stroom, maar met minder energie in totaal: in 2050 is de vraag 8 procent lager dan in 2020, bij een economie die twee keer zo groot is. Een elektrische auto gebruikt 70 procent minder energie per kilometer. De schrijvers verdubbelen de hoogste schatting nog eens tot tien keer zoveel energie, zonder onderbouwing.

Uitgekozen voorbeelden. Frankrijk bouwde in de jaren zeventig snel kerncentrales, onder een staatsmonopolie. Recente projecten blijven onvermeld. Flamanville 3 kostte volgens de Franse Rekenkamer 23,7 miljard euro en zat pas na 17 jaar aan het net. Olkiluoto 3 in Finland had 18 jaar nodig. Hinkley Point C kost nu 35 miljard pond in prijzen van 2015, bijna twee keer de begroting, en levert pas in 2030 stroom. Nederland rekent voor twee centrales op 20 tot 30 miljard euro zonder financieringskosten, met ingebruikname zo snel mogelijk na 2035.

Half holistisch. Wie echt holistisch kijkt, kiest volgens de schrijvers voor kernenergie, omdat die minder grondstoffen en ruimte vraagt. Kosten, bouwtijd, afval, koelwater en wat je met hetzelfde geld anders had kunnen doen, laten ze weg. Dat raakt ons direct: vrijwel alle vrije ruimte in het Klimaatfonds gaat naar kernenergie (zie Klimaatfonds en kernenergie).

Geloof in plaats van plan. Tienduizenden aansluitingen wachten, erkennen ze, ‘maar wij geloven dat het kan’. Bij de regionale netbeheerders wachten ruim 15.000 aanvragen voor afname, samen 9,3 gigawatt. Een nieuwe aansluiting duurt gemiddeld 45 weken.

Het reboundeffect genegeerd. De schrijvers willen energie die door overvloed goedkoop wordt. Maar goedkope energie lokt meer verbruik uit. Volgens het Britse onderzoekscentrum UKERC kan in de hele economie vaak meer dan de helft van een efficiëntiewinst verloren gaan aan extra verbruik (zie de Jevonsparadox).

Meer energie is ook meer druk

Alle energie die we gebruiken eindigt als warmte, en elke omzetting produceert entropie; zo werkt de tweede hoofdwet van de thermodynamica. Wereldwijd is die afvalwarmte klein, gemiddeld 0,03 watt per vierkante meter, maar boven West-Europa al 0,68 en in steden en rivieren met koelwater merkbaar. Het grotere punt: elke joule die we omzetten, vraagt mijnen, machines, leidingen en ruimte. Hoe meer energie door het systeem stroomt, hoe meer we aan de aarde veranderen, ook als die energie schoon is. Schoon is niet hetzelfde als zonder gevolgen.

Wat dan wel: stop, bron, herstel

Stop eerst met verspilling en met regelingen die verspilling belonen. De rijksoverheid telt voor 2026 bruto 29,6 miljard euro aan fossiele regelingen, waaronder een energiebelasting die grootverbruikers per kilowattuur minder laat betalen. Wie veel stroom vraagt, maakt dat verbruik openbaar (zie datacenters houden verbruik geheim).

Pak de vraag bij de bron aan. Isoleer, gebruik warmtepompen en zuinige apparaten, en vraag bij elk nieuw verbruik: wat is genoeg? Een slim gebruikt net met opslag vangt veel congestie op (zie batterijen en netcongestie). Goed leven binnen de grenzen van de planeet vraagt keuzes (zie niet minder, maar anders).

Herstel de zeggenschap. Leg het energiesysteem coöperatief en decentraal in handen van burgers. Nederland telt 696 energiecoöperaties met ruim 143.000 leden. Windpark Krammer op de foto is voor 60 procent van de coöperaties Deltawind en Zeeuwind. Haal de drempels voor energiedelen weg (zie energiedelen en coöperatieve economie).

En maak per optie een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA): kerncentrales, wind op zee, zon, opslag, besparing en vraagsturing naast elkaar, met kosten, bouwtijd, ruimte, natuur en zeggenschap. Een fonds voor brede welvaart kan helpen als het de opties met de grootste maatschappelijke opbrengst financiert (zie CPB over de investeringsinstelling).

Meer megawatt is geen toekomstvisie. Genoeg energie, eerlijk verdeeld en in handen van burgers, is dat wel.

Bronnen: H. Boersma en F. Kreiken, Een duurzame wereld heeft niet minder energie nodig, maar méér, NRC (2 oktober 2026); wePlanet, Who we are; EU-transparantieregister via LobbyFacts; CBS StatLine 84575NED elektriciteit, 83989NED energiebalans en 85879NED bbp; V. Smil, Science, energy, ethics, and civilization; IEA, Net zero by 2050 hinges on energy efficiency; Cour des comptes, La filière EPR (2025); TVO over Olkiluoto 3; The Guardian, Hinkley Point C delayed to 2030 (2026); Kamerbrief nieuwbouw kerncentrales (oktober 2025); Netbeheer Nederland, Stand van de Uitvoering 2025; UKERC, The Rebound Effect (2007); M. Flanner, Integrating anthropogenic heat flux with global climate models (2009); Miljoenennota 2027, bijlage Fossiele voordelen; HIER, Lokale Energie Monitor 2025; Windpark Krammer. Foto: Bjorn Mierop, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.