Analyse

Kern

Het elektriciteitsnet is in grote delen vol. Volgens BCG kost netcongestie de samenleving EUR 10-40 mld per jaar, door gemiste bedrijvigheid, vertraagde woningbouw en een tragere energietransitie. Daartegenover staan netuitbreidingsinvesteringen van EUR 6-9 mld (source 99, via source 100; datapoint 109). Het interval is breed en is alleen bruikbaar als orde van grootte.

1. Stopmaatregelen (bestaand beleid dat het probleem vergroot)

• Energiebelasting. Bij opslag en teruglevering achter de hoofdaansluiting wordt energiebelasting dubbel geheven. Dat is nu nog verborgen door de saldering, die op 1-1-2027 eindigt. Het maakt V2G en thuisbatterijen als flexibiliteit onaantrekkelijk (datapoint 305, analysis 53). Instrument: fiscale regeling aanpassen. Het euro-effect is nog niet onderbouwd.
• Tarief- en marktregels. Er is geen congestieprijs en geen congestiemanagement op het laagspanningsnet. Daardoor verhogen marktgestuurde thuis- en buurtbatterijen de LS-piek eerder dan dat ze die verlagen (datapoint 294). BCG stelt dat de bestaande kaders vraagflexibiliteit en risicovoller netgebruik onvoldoende belonen (source 99). Instrument: tariefregulering en netcodes wijzigen, zodat netgestuurde flexibiliteit wordt beloond.
• Keuze van de warmteroute (te onderzoeken). All-electric warmtepompen vragen 1,6-2,5 kW extra gelijktijdig vermogen per woningequivalent, een MT/HT-warmtenet ongeveer 0,1-0,3 kW (datapoints 280 en 281; analysis 53). Beleid dat all-electric stimuleert in buurten waar een warmtenet volgens PBL kansrijk is (source 227), vergroot de opgave voor het LS-net. Of en hoeveel subsidies daar zo terechtkomen, is niet gekwantificeerd.

2. Bronmaatregelen (vraag voorkomen of verschuiven)

• Slim en netbewust laden: -35 tot -49% op de avondpiek van EV-laden (datapoint 289).
• Bidirectioneel laden (V2G): in een modelstudie verdwijnt LS-congestie als 20-30% van de auto's bidirectioneel laadt (datapoint 332).
• Minder auto's en meer deelmobiliteit (analysis 54). Let op: de laadvraag in kWh volgt vooral de gereden kilometers.
• Warmtenetten in kansrijke buurten (analysis 53, source 227), lokale flexibiliteit met lokale congestiebeprijzing (source 229, niet peer-reviewed) en energiebesparing (source 99).

3. Reparatie achteraf

• Netverzwaring voor EUR 6-9 mld (source 99/100). Die blijft nodig, maar is traag en duur, en komt pas na de stop- en bronmaatregelen.

Fysieke infrastructuur en hulpbronnen (agentregel 8)

Dit dossier raakt: het laag-, midden- en hoogspanningsnet met transformatoren, laadpunten en laadhubs, accu's (thuis, buurt en voertuig), warmtenetten, ruimte voor kabels en stations, grondstoffen voor kabels en accu's, en technisch personeel. Het stroomnet is de gedeelde schakel tussen woningen, vervoer, industrie en bedrijven.

Verwante analyses

53 (warmtenet vs all-electric, flex en V2G), 54 (deelauto's en netontlasting), 45 (NII: bedrijven zonder netaansluiting), 47 (kernnieuwbouw: concurrentie om 380 kV-velden en transportcapaciteit, zie hieronder), 52 (CCS: elektriciteit voor compressie), 34 (woningbouw).

Samenhang met kernnieuwbouw (analysis 47)

Kernnieuwbouw en netcongestie strijden om dezelfde hoogspanningsruimte. Volgens TenneT past 3,2 GW kern in Zeeland alleen als de regionale vraag stijgt naar 5,4-7,1 GW, vijf keer zoveel als nu (source 433; datapoint 533). Anders loopt de redispatch op tot 0,48-1,3 mld/jr en is 3-10 TWh/jr niet transporteerbaar (datapoint 534). Die redispatch verdwijnt alleen als wind op zee (Borssele alpha/beta, Nederwiek 1) en bestaand vermogen uit de markt gaan (datapoint 535). Twee centrales vragen 4 aansluitvelden van max. 800 MW (433 p.26). Op het geplande station EHO380 in Eemshaven zijn in het ontwerp daarmee alle 8 productievelden bezet (2 Doordewind, 2 VAWOZ, 4 kern; 433 p.28 tabel 13; datapoint 552). Een formele reservering bestaat niet. In Zeeland is een nieuw 380 kV-station nodig van 0,8 tot ruim 1 mld (433 p.4; budgetitem 111); in Eemshaven zijn geen extra netinvesteringen nodig boven IP26 (432 p.4/12). Tegelijk zijn in het Klimaatfonds netinfra-claims van 3,5-6,5 mld grotendeels niet gehonoreerd, terwijl 98,7% van de vrije ruimte naar kern ging (source 430/431; budgetitem 103, datapoint 531). De maatregelen van deze analyse (flex, V2G, warmtenetten, besparing) werken voor 2030; kern levert op zijn vroegst rond 2040. De integrale afweging loopt via policy 203 (systeemtoets) en policy 204 (herijking KEF-perceel), beide bij analysis 47.

Mandaat

Gewijzigd van 15 naar 18, volgens agentregel 8. De kern van netcongestie is het transport, de opslag en de flexibiliteit van elektriciteit, gedreven door de elektrificatie van vervoer en warmte. Dat valt onder het integrale mandaat 18, niet alleen onder het energiemandaat 15.

Bronbasis (oorspronkelijke notitie datascraper)

Primair: BCG 'Haal de kink uit de kabel' (sep 2024). Secundair: nu.nl economie/6327893. Cijfers overgenomen als bandbreedte maatschappelijke kosten per jaar; geen eigen berekening. Aanbevelingen BCG: vraagflexibiliteit belonen, net zwaarder belasten waar verantwoord, opslag/batterijen, energiebesparing.