Analyse

Kern

Het kabinet reserveert tot en met 2035 in totaal EUR 20 mld voor een maatregelenpakket voor landbouwhervormingen, natuurherstel en stikstofreductie (source 155). In februari 2026 oordeelden PBL en CPB dat dit een grotere stap is dan het basispad, maar dat de coalitiedoelen voor 2035 buiten bereik blijven (source 155). In september 2026 schrijven de drie planbureaus dat het pakket een belangrijke stap richting natuurherstel kan zijn en dat de nieuwe stikstofemissiedoelen voor landbouw en industrie binnen bereik komen. Dat hangt wel af van grote beleidshervormingen en een lange uitvoeringskracht (source 331). Het verschil tussen beide oordelen is nog niet verklaard: het kan liggen aan aangepaste doelen of aan een ander referentiepad.

Stand van de natuur: het stikstofoverschot scoort in 2023 als 18e van 18 landen, de laagste score (CBS MBW Later, source 20). De fauna op het land gaat achteruit (source 20; analysis 26).

1. Stopmaatregelen (bestaand beleid dat het probleem veroorzaakt of vergroot)

Voor de veehouderij is het bestaande beleid dat de omvang van de veestapel, en daarmee de stikstofuitstoot, in stand houdt inmiddels in kaart gebracht in analysis 61 (omvang veestapel): landbouwvrijstelling (policy 177) en generieke afbouw van biodiversiteitsschadelijke prikkels (policy 176, analysis 26), en de stopmaatregelen zuivelvrijstelling (193), OVB-vrijstelling cultuurgrond (196), GLB-basisbetaling (195), Borgstellingskrediet landbouw (197) en exportbevordering dierlijke bulk (198). Bedragen staan bij die policies en in analysis 61; voor andere sectoren is de inventarisatie nog niet gedaan. Aanknopingspunten in verwante analyses zijn fossiele subsidies en fiscale regelingen (analysis 19), vergunde luchtvaartcapaciteit met stikstof als milieurandvoorwaarde (analysis 22, policy 3) en jarenlang tekortschietende handhaving van milieurecht (analysis 42).

2. Bronmaatregelen

• Vrijwillige beëindiging van bedrijven (stoppers) en emissiearme landbouwtechnieken uit het pakket zelf verminderen de uitstoot bij de bron (source 155).
• Sectorale emissiedoelen voor 2035 als stuurinstrument (source 331).

3. Reparatie achteraf

• Natuurherstel en de gebiedsgerichte aanpak herstellen schade die al is ontstaan. Dat is nodig, maar werkt alleen duurzaam als de uitstoot bij de bron daalt.

Fysieke infrastructuur en hulpbronnen (agentregel 8)

Dit dossier raakt: ruimte (landbouwgrond en natuurgebieden), bodem en water (waterkwaliteit en grondwater), stromen van mest en veevoer, en stikstofruimte als schaarse hulpbron. Die stikstofruimte is ook nodig voor woningbouw (analysis 34), wegen en luchtvaart (analysis 22) en investeringen van bedrijven (analysis 45; CPB, source 97).

Verwante analyses

61 (omvang veestapel; dit stikstoffonds is daar een deelaspect van: het bestrijdt vooral een uitlaat van de omvang), 26 (staat van de natuur, LPI), 40 (pesticiden), 42 (handhaving milieurecht), 22 (Schiphol), 19 (fossiele subsidies), 34 (wonen), 45 (NII).

Mandaat

Gekoppeld aan mandaat 10 (Biosfeer-Integriteit). De kern is ecologisch: stikstofdepositie op natuur. Het is hetzelfde mandaat als bij analyses 26 en 43, en mandaat 10 noemt het stikstofoverschot al expliciet.

Bronbasis (oorspronkelijke notitie datascraper)

Stub o.b.v. PBL/CPB Reflectie coalitieakkoord 20-02-2026 en CPB Analyse coalitieakkoord 2026-2030: uitgaven cumulatief 20 mld euro tot en met 2035. Coalitiedoelen 2035 blijven buiten bereik volgens PBL/CPB. Detail-MKBA volgt.