Mariana Mazzucato: Wat is economische waarde, en wie creëert die?

8-8-2026 TED Nieuws

In deze TED-talk met de titel "What is economic value, and who creates it?" legt econoom Mariana Mazzucato uit hoe ons begrip van economische waarde in de afgelopen eeuwen is veranderd en waarom het huidige economische systeem moeite heeft om het verschil te zien tussen waarde creëren en waarde onttrekken.

Kernpunten van de presentatie

De definitie van waarde door de tijd heen
- Fysiocraten (300 jaar geleden): Zagen landbouw als de bron van alle waarde. Ze maakten een onderscheid tussen de productieve klasse (boeren), de klasse die waarde verplaatste (kooplieden) en de "steriele" klasse (landeigenaren die alleen geld vroegen voor grond).
- Klassieke economen (Adam Smith, David Ricardo, Karl Marx): Zagen industriële arbeid als de bron van waarde (de arbeidswaardetheorie). Ze stelden kritische vragen over wat er gebeurde met de opgebouwde waarde en of deze werd hergeïnvesteerd in de economie.
De neoklassieke omslag: Prijs bepaalt waarde

Met de opkomst van de neoklassieke economie veranderde de logica radicaal. Waarde werd niet langer bepaald door objectieve productieomstandigheden, maar door subjectieve keuzes en ruilprijzen op de markt. Het uitgangspunt werd: wat een prijs heeft, heeft waarde. Dit leidde tot de vreemde situatie dat hoge inkomsten of tarieven automatisch worden gezien als een bewijs van een hoge productiviteit.
Onwenselijke uitkomsten van het huidige systeem
- Verkeerde BBP-metingen: BBP meet alleen zaken waar geld voor wordt betaald. Als je trouwt met je babysitter dalt het BBP (want de zorg wordt niet meer betaald), maar als er een milieuramp plaatsvindt en er opruimkosten zijn, stijgt het BBP.
- Financialisering: Sinds de jaren '70 wordt de financiële sector meegerekend in het BBP. Een groot deel van de financiële wereld financiert tegenwoordig echter voornamelijk zichzelf (financiën, verzekeringen en vastgoed), in plaats van geld te sturen naar de reële economie.
- Share buybacks: Bedrijven herinvesteren hun winsten steeds minder in onderzoek, ontwikkeling en personeel. In plaats daarvan kopen ze op grote schaal eigen aandelen op om de beurskoers en bestuurdersbonussen kunstmatig te verhogen.
Prijzen versus maatschappelijke waarde

Omdat de marktwaarde nu volledig gelijk wordt gesteld aan de prijs, kunnen farmaceutische bedrijven prijsverhogingen van honderden procenten rechtvaardigen onder het motto "wat de markt wil betalen". Hierbij wordt vergeten dat fundamenteel medisch onderzoek vaak met miljarden aan publiek geld is gefinancierd.
Oproep tot herbezinning

Mazzucato pleit ervoor dat we als samenleving opnieuw gaan bepalen wat échte waarde is. We moeten het verschil blijven maken tussen waardevolle productie en het simpelweg onttrekken van geld aan de economie. Om grote maatschappelijke uitdagingen (zoals klimaatverandering) aan te pakken, moeten we de economie zo inrichten dat winsten worden hergeïnvesteerd in langetermijninnovatie en publieke doelen.