In Studio Fakto, het YouTube-kanaal van de Belgische partij PVDA, spreekt fractievoorzitter in het Vlaams Parlement Jos D’Haese met de econoom Jason Hickel, hoogleraar aan de Autonome Universiteit van Barcelona. Het gesprek staat sinds 2 oktober online. Hickel vertelt dat hij lang dacht dat de energietransitie binnen het huidige systeem kon, maar daar niet meer in gelooft: “Onder het kapitalisme wordt investering georganiseerd rond wat het meest winstgevend is, niet rond wat het meest nodig is.”
Wie veroorzaakt de crisis en wie lijdt eronder
Hickel noemt het “propaganda” dat iedereen even verantwoordelijk is. Hij verwijst naar een studie waarin miljonairs een groot deel van het resterende koolstofbudget voor 1,5 graad opmaken. In die studie van Humpe en Gössling gaat het om 72 procent tot 2050, als het aantal miljonairs blijft groeien; Hickel noemt 74 procent. Volgens een eerdere studie van Hickel in The Lancet Planetary Health zijn de rijke landen samen verantwoordelijk voor 92 procent van de uitstoot boven hun eerlijke aandeel. De gevolgen treffen vooral arme mensen en landen. In België vielen deze zomer volgens Sciensano 2.935 extra doden tijdens drie hittegolven.
Waarom het geld niet naar schone energie gaat
Hickel stelt dat zonne- en windenergie goedkoper zijn, maar dat fossiele brandstoffen voor beleggers drie tot vier keer winstgevender blijven, omdat er minder concurrentie is. Hij baseert zich op het boek The Price is Wrong van Brett Christophers. Als voorbeeld noemt het gesprek het Amerikaanse Plug Power, dat zijn plannen voor een groene waterstoffabriek in de Antwerpse haven schrapte omdat de rendabiliteit onzeker was. Volgens Hickel geldt hetzelfde voor isoleren, openbaar vervoer en natuurherstel: nodig, maar niet winstgevend genoeg.
Zijn oplossing: publieke investeringen, publieke zeggenschap over energie en spoor, kredietsturing naar wat nodig is, en bedrijven in handen van werknemers, zoals het Spaanse Mondragon. Universele publieke diensten en een baangarantie moeten de economie minder afhankelijk maken van groei.
Weerwoord
Niet alles klopt zo zwart-wit. Volgens het Internationaal Energieagentschap gaat er in 2026 wereldwijd zo’n 2.200 miljard dollar naar schone energie, bijna twee keer zoveel als naar olie, gas en kolen. Er wordt dus wel geïnvesteerd, al vindt Hickel dat te weinig. Ook in de markteconomie zijn er instrumenten zoals CO2-beprijzing en subsidies, die Hickel zelf deels nuttig noemt. En het gesprek is geen neutraal debat: de gastheer is politicus van de PVDA, die in Studio Fakto haar eigen programma uitdraagt.
Duiding Burgerplatform
Stop. Stop met subsidies en vrijstellingen die fossiel goedkoper maken dan schoon. Zie ook de uitstoot die buiten onze klimaatdoelen valt.
Bron. Laat investeringen in isolatie, openbaar vervoer en natuurherstel niet afhangen van alleen het kortetermijnrendement. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan laten zien welke investeringen de meeste maatschappelijke waarde opleveren.
Herstel. Bescherm wie het hardst wordt geraakt door hitte en klimaatschade, hier en in het mondiale zuiden. Een Fonds Brede Welvaart kan publieke investeringen daarvoor bundelen. Eerder schreven we over Hickel en degrowth en kapitalisme en oorlog, en lees de klimaateconoom over de snikhete zomer.
Bron: Studio Fakto, 2 oktober 2026; Humpe en Gössling, Cleaner Production Letters, 2023; Hickel, The Lancet Planetary Health, 2020; Sciensano via VRT NWS; VRT NWS over Plug Power; IEA, World Energy Investment 2026.
