Dossier
Welzijn
Sport
Sport en bewegen zijn een publiek goed, net als onderwijs en zorg. Iedereen moet kunnen sporten, ook mensen met een smalle beurs.
Minder dan de helft van de Nederlanders (47%) beweegt voldoende, en ruim de helft vindt sport te duur. Juist mensen met een laag inkomen haken af, terwijl elke euro in sport en bewegen volgens de SROI-berekening 2,76 euro aan maatschappelijke waarde oplevert. In dit dossier werken we aan een recht op sport: betaalbaar naar draagkracht, dichtbij huis en geregeld door de gemeente.
-
4 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Analyse
Probleem, grondoorzaak en impact
Analyse dossier
Sport als publiek goed: te weinig bewegen, te duur voor lage inkomens
Slechts 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen (laagopgeleiden 33%, hoogopgeleiden 51%). Inactiviteit veroorzaakt circa 2,3% van de ziektelast, 5.800 sterfgevallen en EUR 2,7 mld zorguitgaven per jaar. Tegelijk vindt 55% van de Nederlanders sport te duur, onder modaal 66%; 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was.
Grondoorzaak
Sport is geen wettelijke taak: gemeenten besteden netto circa EUR 1,1 mld per jaar, maar zonder zorgplicht of minimumnorm, waardoor sport bij bezuinigingen kwetsbaar is. Toegang voor lage inkomens loopt via een lappendeken van gemeentelijke regelingen en liefdadigheid (Jeugdfonds, 88.204 kinderen in 2025) met aanvraagdrempels en stigma, in plaats van via tarieven naar draagkracht (voorverdelen).
Financieel lek
€ 176 M
minimale jaarlijkse derving
Sociale schade
7 /10
Complexiteit
7 /10
Escalatierisico
5 /10
Bronnen bij deze analyse
- Een Sportwet borgt sport als publiek goeddocumentonline
- Jaaroverzicht 2025: 88.204 kinderen deden meedocumentonline
- Memo aan de Raad Gratis Aktyf Waadhoeke (3e voortgangsrapportage, t/m april 2026)documentonline
- Cijfers en feiten sport en bewegendocumentonline
- DSP Evaluatie Sportpas voor jongeren (VWS-pilots Dordrecht/Heerlen/Waadhoeke)online
- Memo aan de raad stand van zaken Gratis Aktyf Waadhoeke (2e voortgangsrapportage, t/m juli 2025)documentonline
- Memo aan de Raad Voortgang pilot drempelloos sport en cultuur (1e rapportage, juni-dec 2024)documentonline
- Monitor sportuitgaven gemeenten 2023 (CBS Iv3)online
- Population level effects of the Active Kids program on children and adolescents' physical activity and sport participation in NSW, Australiaonline
- Regionale Monitor Brede Welvaart 2025online
- Ruim helft Nederlanders vindt sport te duurdocumentonline
- Effectiveness of the Children's Fitness Tax Credit: A scoping reviewonline
- Manifest Sportpasdocumentonline
- Sport- en zwemlesregelingen voor mensen met een laag inkomenonline
- SPRINTS: Sports Pricing Research to INcrease The Sport participation (2024-2027)online
- SROI sport en bewegen 2024 — methodiekrapport alleen op aanvraagonline
- SROI van sport en bewegen. Een update met data uit 2022 (Toelichting SROI update 2024)documentonline
- SROI van sport en bewegen: maatschappelijke opbrengsten 2,76 keer zo hoog als de kostendocumentonline
- Nieuwe sportwet op komstdocumentonline
- Impact van scenario's voor sport en bewegen op gezondheid en zorgkostendocumentonline
- SROI sport en bewegen 2022: wat is het maatschappelijk rendement van sport en bewegen? (rapport, data 2020)online
- De sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen (Ecorys SEW 2021)online
- Effects of the Active Kids voucher program on children and adolescents' physical activity: a natural experiment evaluating a state-wide interventiondocumentonline
- De Social Return On Investment (SROI) van sport en bewegen (rapport 2019, data 2017)online
Datapunten bij deze analyse
- 243 gap (niet gekwantificeerd) Gap: gederfde gemeentelijke sportinkomsten bij tarief draagkrachtbron
- 242 gap (niet gekwantificeerd) Gap: geen euro gezondheidswinst per extra sporterbron
- 241 gap (niet gekwantificeerd) Gap: geen gemeten landelijk deeleffect sportpasbron
- 244 status Sportwet-contouren: status juni 2026 (kwalitatief)bron
- 451 % Waadhoeke sportpas: vooraf inactieven als aandeel van gebruikers en doelgroep (t/m apr 2026)bron
- 234 aantal Jongeren 0 t/m 22 jaar NL (1-1-2026)bron
- 97 % Hoogopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%)bron
- 105 aantal/jaar Kinderen geholpen door Jeugdfonds Sport & Cultuur (per jaar)bron
- 96 % Laagopgeleiden die voldoen aan beweegrichtlijnen (%)bron
- 95 % Nederlanders die voldoen aan de beweegrichtlijnen (%)bron
- 98 aantal/jaar Sterfgevallen door lichamelijke inactiviteit (per jaar)bron
- 99 EUR/jaar Zorguitgaven toe te schrijven aan inactiviteit (EUR/jaar)bron
- 101 % Huishoudens onder modaal die sport te duur vinden (%)bron
- 102 % Lage inkomens die vaker zouden sporten bij gratis aanbod (%)bron
- 100 % Nederlanders die sport te duur vinden (%)bron
- 235 % Waadhoeke Gratis Aktyf: activatiegraad voucher (%)bron
- 108 EUR/jaar per persoon Voorgesteld sporttegoed per jongere tot 23 jaar (EUR/jaar)bron
- 238 EUR/QALY ZIN referentiewaarde per QALY (EUR)bron
- 278 EUR per jaar (max vergoeding) Minimaregeling sport jeugd: gemiddelde max-vergoedingbron
- 441 % van volwassenen Overgewicht bij volwassenen, Nederland (Regionale Monitor BW)bron
- 275 EUR mln/jaar Gemeentelijke sportinkomsten (CBS Iv3 / Mulier)bron
- 276 EUR mln/jaar Gemeentelijke sportinkomsten uit huur 2023bron
- 454 % van bevindingen Canada Children's Fitness Tax Credit: aandeel bevindingen zonder/met beperkt effectbron
- 453 % Active Kids (NSW): populatie-aandeel dat voldoet aan beweegnorm 2017 vs 2022bron
- 1009 ratio SROI 2022 inclusief kosten fiets- en wandelinfrastructuur: 2,38bron
- 1008 EUR mld/jaar SROI 2022: opbrengsten naar categorie (gezondheid, arbeid, sociaal, vrijwilligers)bron
- 1007 EUR/jaar SROI 2022: opslag voor bewegen onder de beweegrichtlijnbron
- 1004 EUR/jaar SROI 2022: private kosten sport (verenigingen, zwembaden, commercieel, benodigdheden)bron
- 1003 EUR/jaar SROI 2022: publieke kosten sport en bewegen (Rijk + gemeenten)bron
- 1005 EUR/jaar SROI 2022: vrijwilligerswerk in de sport, zowel kosten als opbrengstbron
- 1006 EUR/jaar SROI 2022: waarde van voldoen aan de beweegrichtlijnen (jongeren, volwassenen, ouderen)bron
- 236 EUR mld SROI kostenopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld)bron
- 237 EUR mld SROI opbrengstopbouw sport/bewegen 2022 (EUR mld)bron
- 103 ratio SROI sport en bewegen (opbrengst per euro)bron
- 1002 ratio (opbrengst per euro totale kosten) SROI sport en bewegen 2022: opbrengsten 2,76 x de kosten (bandbreedte 1,87-3,66)bron
- 106 levensjaren Extra levensjaren in 2040 bij 75% voldoen beweegrichtlijnbron
- 240 EUR Illustratieve monetarisering RIVM +19000 LY in 2040bron
- 107 EUR cumulatief Netto zorgkosten cumulatief 2019-2040 bij 75%-scenario (EUR)bron
- 104 EUR/jaar Netto gemeentelijke sportuitgaven (EUR/jaar)bron
- 277 EUR lifetime contant per persoon Ecorys SEW: lifetime waarde voldoen aan beweegrichtlijnbron
- 1217 EUR mln/jaar SROI editie 2022 (data 2020): opbrengsten per post, kwaliteit van leven 15,3 mld van 25,8 mldbron
- 1218 ratio (spreiding over gemeenten) SROI per gemeente (editie 2022, data 2020): spreiding 1,80 tot 3,55, berekend voor alle gemeentenbron
- 1215 ratio (opbrengst per euro totale kosten) SROI sport en bewegen editie 2022 (data 2020): opbrengsten 2,70 x de kosten (bandbreedte 1,82-3,58)bron
- 452 dagen per week Active Kids (NSW) voucher: dagen/week voldoen aan beweegnorm bij gebruikers, voor en 6 mnd nabron
- 1219 ratio (opbrengst per euro totale kosten) SROI sport en bewegen editie 2019 (data 2017): 2,51, kosten 4,4 mld en opbrengsten 11,1 mldbron
- 440 km Afstand tot sportterrein, Nederland (VEROUDERD, peiljaar 2017)bron
Standpunt Burgerplatform
Sport als basisvoorziening: de gemeente krijgt een wettelijke zorgplicht voor sport en bewegen, sportclubs en accommodaties worden gefinancierd vanuit een ontschot fonds brede welvaart (renteloze leningen voor accommodaties) en contributies worden berekend naar draagkracht in plaats van achteraf gecompenseerd met losse regelingen.
Achtergrond
Het dossier
Het probleem
- Te weinig bewegen: 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen; bij laagopgeleiden 33% tegenover 51% bij hoogopgeleiden. Inactiviteit is goed voor 2,3% van de ziektelast, circa 5.800 sterfgevallen en 2,7 miljard euro zorguitgaven per jaar (Loket Gezond Leven, 2025).
- Sport is te duur: 55% van de Nederlanders vindt sport te duur, onder modaal zelfs 66%. 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was (Mulier Instituut, 2025).
- Lappendeken aan regelingen: gemeenten hebben elk hun eigen sportregelingen voor minima, met grote verschillen en onduidelijke informatie. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur hielp in 2025 een record van ruim 88.000 kinderen, maar is liefdadigheid, geen recht.
- Geen wettelijke basis: sport is in Nederland geen wettelijke taak. Gemeenten geven er netto ruim 1,1 miljard euro per jaar aan uit, maar bij bezuinigingen is sport het eerste slachtoffer. Het kabinet zou in 2026 de contouren van een Sport- en beweegwet presenteren.
De waarde van sport
Volgens de SROI-studie van het Kenniscentrum Sport & Bewegen kost sport en bewegen de samenleving 10,5 miljard euro en levert het 29,1 miljard euro op: minder zorgkosten, minder verzuim, meer productiviteit en meer sociale samenhang. Dat is een rendement van 2,76 (bandbreedte 1,87 tot 3,66). Investeren in sport is dus geen kostenpost, maar preventie.
Onze richting
- Recht op sport in de wet: een Sportwet met een zorgplicht voor gemeenten en een structurele rijksbijdrage, zoals de Nederlandse Sportraad bepleit.
- Voorverdelen in plaats van herverdelen: contributies en toegangsprijzen naar draagkracht, automatisch en zonder aanvraagformulieren, in plaats van achteraf compenseren.
- Sportpas voor jongeren: een jaarlijks sporttegoed voor iedere jongere, zoals voorgesteld in het Manifest Sportpas.
- Accommodaties als publiek bezit: renteloze leningen uit een fonds brede welvaart voor renovatie en verduurzaming van sporthallen, velden en zwembaden.
- De gemeente aan het stuur: sportclubs, buurtsportcoaches, scholen en zorg werken lokaal samen; gemeenten krijgen er de middelen en de zeggenschap voor.
Recreatie (natuur, groen, speelruimte en vrije tijd) behandelen we in een apart dossier.
Voorkomen is beter dan genezen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Recht op sport: wettelijke taak en lokale sportprogramma's in de SportwetVeranker sport en bewegen als publieke taak in de Sport- en beweegwet: een wettelijke taak voor Rijk en gemeenten, verplichte periodieke lokale sportprogramma's met landelijke prioriteiten, en een IHP-verkenning. Geen open zorgplicht voor zwembaden of andere voorzieningen en geen structurele geoormerkte rijksbijdrage zonder MKBA. Toegankelijkheid en betaalbaarheid regelen we via voorverdelen (sportpas en tarieven naar draagkracht, aparte maatregelen), niet via inputnormen of herverdeelfondsen.
- Sportpas: EUR 240 sporttegoed voor iedere jongere tot 23 jaarIedere jongere tot 23 jaar krijgt jaarlijks EUR 240 sporttegoed, te besteden bij sportverenigingen en sportscholen, ongeacht het inkomen van de ouders. Universeel, zonder aanvraag, en uitvoerbaar via gemeenten.
- Sporttarieven naar draagkracht in gemeentelijke accommodatiesGemeenten rekenen in eigen en gesubsidieerde sportaccommodaties (zwembad, sporthal, velden) een tarief naar draagkracht, automatisch via een inkomensindicatie, in plaats van een vaste prijs met losse minimaregelingen achteraf.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
MKBA en brede welvaart
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
Verdere uitleg
Onderbouwing
Bronnen en documenten
https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/sport-en-bewegen/cijfers-en-feiten-sport-en-bewegen ; https://www.mulierinstituut.nl/nieuws/ruim-helft-nederlanders-vindt-sport-te-duur/ ; https://www.allesoversport.nl/thema/beleid/sroi-van-sport-en-bewegen-maatschappelijke-opbrengsten-2-76-keer-zo-hoog-als-de-kosten/ ; https://www.nederlandse-sportraad.nl/actueel/weblogs/weblogberichten/2026/een-sportwet-borgt-sport-als-publiek-goed ; https://www.fnv.nl/getmedia/d816a18e-0bbd-45ec-a091-96c32982c6da/Manifest-Sportpas-v04-02-12-2024.pdf
Documenten
Links
Actief op dit onderwerp
In het nieuws
