Dossier Energie

Kerncentrales

US Atomic Energy Commission, Public domain, via Wikimedia Commons

Kerncentrales zijn niet tegen marktconforme condities te verzekeren

https://www.world-nuclear-news.org/

Bekijk de maatregelen Doe mee

30052 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Begrensde aansprakelijkheid exploitanten kerncentrales

Exploitanten van kerncentrales zijn wettelijk slechts aansprakelijk tot ca. EUR 1,2 mld per kernongeval; met staat en verdragspartners samen is ca. EUR 3,2 mld geregeld. Een zwaar ongeval kost honderden tot duizenden miljarden (Fukushima EUR 385-540 mld). Het restrisico ligt bij slachtoffers en belastingbetaler, zodat exploitanten en investeerders geen volledige afweging van kosten en baten maken.

Grondoorzaak

Kernongevallen zijn praktisch onverzekerbaar (te klein risicocollectief, extreme maximale schade, onzekere kansen). In plaats van dat te erkennen als kostenpost, heeft de wetgever (WAKO, verdragen van Parijs en Brussel) de aansprakelijkheid gekanaliseerd naar de exploitant en afgetopt. Dit is een impliciete subsidie die in geen enkele begroting zichtbaar is en die de investeringsbeslissing structureel scheeftrekt ten gunste van kernenergie.

Financieel lek

€ 4 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

10 /10

Complexiteit

7 /10

Escalatierisico

6 /10

Analyse dossier

Nieuwbouw kerncentrales, Borssele-LTO en SMR's: publieke CAPEX zonder merchant-businesscase

Nederland plant twee (mogelijk vier) nieuwe grote kerncentrales, bedrijfsduurverlenging van Borssele na 2033, en een SMR-programma. Officiele investeringsindicatie voor twee centrales: EUR 20-30 mld excl. financieringslasten; Klimaatfonds-reservering ca. EUR 14 mld is onvoldoende. Marktconsultatie (KPMG e.a.) toont dat private partijen zonder GSP/CfD/publiek kapitaal niet bouwen. LCOE: KPMG (GSP 2025, 2x1.650 MW, capex 30 mld) 81 EUR2025/MWh bij volledig publieke financiering zonder rente tijdens de bouw, 88-98 met private componenten, 134 bij 10 mld overschrijding + 5 jaar vertraging + bouwinflatie; merchant (W+B 2022) 114; NEA 2025 near-term 95-168 USD/MWh. Marktprijs: day-ahead 2025 87 EUR/MWh (CBS), PBL-raming 2030 73 (48-105), forwards 2027-2033 ca. 74 (TNO). Afgeschreven Borssele is wel winstgevend (EPZ netto EUR 3-7 mln/jr); dat zegt niets over nieuwbouw-IRR.

Grondoorzaak

Kernnieuwbouw is geen merchant-businesscase: alleen bij volledig publieke, goedkope financiering nadert de LCOE (81) de verwachte marktprijs (73-75 EUR/MWh); met private financiering of kostenoverschrijding ligt ze er ruim boven (98-134; merchant 114). De betaalbaarheid hangt dus aan de Staat die kapitaal- en bouwrisico draagt. Borssele-LTO en SMR's delen dezelfde governance- en risicovragen (eigendom Staat 70% EPZ, WAKO-plafond, ANVS). Zonder geintegreerde MKBA (LCOE, systeemkosten TNO R11293, aansprakelijkheid, eigendom) dreigt asymmetrische verdeling van risico (publiek) en rendement (deels privaat).

Financieel lek

€ 20.000 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

9 /10

Escalatierisico

8 /10

Analyse dossier

Begrensde aansprakelijkheid exploitanten kerncentrales

Grondoorzaak

Financieel lek

€ 4 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

10 /10

Complexiteit

7 /10

Escalatierisico

6 /10

Analyse dossier

Nieuwbouw kerncentrales, Borssele-LTO en SMR's: publieke CAPEX zonder merchant-businesscase

Grondoorzaak

Financieel lek

€ 20.000 M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

9 /10

Escalatierisico

8 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Verzekerbaarheid

Kerncentrales zijn niet tegen marktconforme condities te verzekeren. Een duits onderzoek kwam tot de volgende conclusie:

"Werden diese unterschiedlichen Szenarien betrachtet, ergibt sich eine Haftpflichtversicherungsprämie, welche die Kilowattstunde in einer Spanne von rund 0,14 Euro bis 67,30
Euro verteuern würde. Dieser Aufschlag auf den regulären Strompreis müsste über den gesamten Zeitraum des Aufbaus der Deckungssumme gezahlt werden.
Die anschließend zu zahlende reine Risikoprämie wäre hauptsächlich von der angenommenen Eintrittswahrscheinlichkeit, der verbleibenden Restlaufzeit sowie der Anzahl der
im Pool befindlichen versicherten Risiken abhängig.

Praktisch sind nukleare Katastrophenfälle, die im KKW entstehen, nicht versicherbar, was insbesondere in der Kombination aus

fehlender Größe des Risikokollektivs,
extremer Höhe des erwarteten Maximalschadens und
schwer abschätzbarer Schadeneintrittswahrscheinlichkeit und Schadenhöhen (aufgrund der angenommenen Seltenheit des Schadenereignisses) begründet liegt."

Fukushima

Toen Fukushima ontplofte is overwogen de hoofdstad Tokio te ontruimen. Dat was alleen niet haalbaar omdat de halve Japanse bevolking daar woonde. Het zou het einde zijn van het land als zelfstandige natie.

De meeste Nederlanders wonen veel dichterbij de centrales in Belgie. Als daar wat mis gaat, kan het nodig zijn delen van de Benelux te ontruimen. Afhankelijk van de ernst van de ramp en de wind.
Met klimaatverandering groeien de risico's op kernongelukken omdat de centrales daar nooit op zijn ontworpen. tegelijkertijd is in de centrales het afval opgeslagen.

Kosten

Ja21 heeft recent een rapport laten maken dat zou illustreren dat kernenergie goedkoper zou zijn. Er zijn echter veronderstellingen over de rol van de overheid die risico's moet overnemen.

Willen uiteindelijk dat risico voor ongevallen en verantwoordelijkheid voor het afval ten laste komt van gemeenschap. Daarnaast garanties voor een minimale prijs om rendabel te kunnen exploiteren. Dat is ook wel nodig om al het onderhoud, controles etc te kunnen doen. Anders zakt de zaak door de hoeven en gaat de exploitant failliet.

Er zal ook een depot moeten worden gestort voor de afvalfase en voor het dekken van kosten van ongevallen. Als er geen winstgevendheid meer is kan de exploitant immers kiezen voor een faillisement en daarmee 'verdwijnen' als verantwoordelijke partij.

Achtergrond

Het dossier

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1

Stoppen

Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Kernramprisico in de kostprijs: risicoadequate premie voor exploitanten
  Exploitanten van (nieuwe en bestaande) kerncentrales betalen een risicoadequate premie voor het ongevalsrisico boven het huidige plafond, af te dragen aan een publiek rampenfonds, of worden onbeperkt aansprakelijk.
- Volledige (onbeperkte) aansprakelijkheid voor exploitanten van kerncentrales
  Schrap het WAKO-plafond van EUR 1,2 mld; maak exploitantaansprakelijkheid onbeperkt (DE/CH-model) met verplichte financiële zekerheid. Let op dubbele pet: Staat wordt 70%-eigenaar EPZ én vangnet/toezichthouder.
- Bron: integrale systeemtoets als voorwaarde voor locatie- en investeringsbesluit kernnieuwbouw (platformlijn 2026-09-28; toetsassen CONCEPT)
  Bronmaatregel (RuleId 10, stap 2). Platformlijn (besluit Harmen 2026-09-28, Action 259): geen locatie- of investeringsbesluit over nieuwe kerncentrales zonder integrale systeemtoets. Die toets is ook de voorwaarde om de bevriezing van het KEF-perceel Kernenergie (policy 204) op te heffen. Uitwerking van de toetsassen (euro per vermeden ton, netruimte, ruimte, tijdig vermeden CO2) blijft CONCEPT tot Action 264.
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
2

Bij de bron

Neem de oorzaak weg.
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
3

Herstellen

Repareer de schade en pas je aan.
- Publieke Schuld-Swap Woningbouw
  Vervanging van private leningen door publiek kapitaal tegen 0% rente.
- Transitie naar Draagkracht-gebaseerde Handhaving
  Afschaffing van automatische boeteverhogingen bij betalingsonmacht en introductie van inkomensafhankelijke boetestaffels.
- Afschaffen Minutenregistratie
  Vervangen van wantrouwen-registratie door professionele autonomie.
- Kernnieuwbouw als publieke investering; risicoadequate premie i.p.v. schijnmarkt
  Behandel kernnieuwbouw als publieke investeringsbeslissing met volledige kostentransparantie. Kies bij meerderheidsstaatseigendom voor risicoadequate premie (policy 117) boven onbeperkte aansprakelijkheid die circulaire belastingbetalersschade creëert (policy 135). Borg ANVS-scheiding (Euratom art. 5). Publiek kapitaal = publieke zeggenschap en winstdeling. Publiek geld = publieke toets (policies 203/204).
- Stop: KEF-perceel Kernenergie bevriezen tot er een integrale systeemtoets ligt (platformlijn, besluit Harmen 2026-09-28)
  Stopmaatregel (RuleId 10, stap 1). Platformlijn, besluit Harmen 2026-09-28: de vrije ruimte in het KEF-perceel Kernenergie (13.040 mln, 98,7% van alle vrije KEF-ruimte na het MJP 2027; source 431, datapoint 531) wordt bevroren. Geen nieuwe verplichtingen boven het al gereserveerde deel (297,8 mln) totdat de integrale systeemtoets (policy 203) ligt. Wat daarna met het geld gebeurt, volgt uit die toets.
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.