Op 10 november 2026 ontving Eva Jinek in de uitzending Eva van AVROTROS Tim Hofman, Ellen Bien, directeur van de Dierenbescherming, en advocaat Veerle Hammerstein. Aanleiding was een nieuwe aflevering van BOOS, met beelden van ernstige misstanden bij varkenshouderijen met één ster van het Beter Leven-keurmerk. src:2641 src:2642
Die beelden komen van onderzoeksgroep Ongehoord, niet te verwarren met de omroep van die naam. Hofman zei in de uitzending dat de groep daar niets mee te maken heeft. Volgens het persbericht van BNNVARA zijn de opnamen gemaakt op vier bedrijven met één ster; Hofman zei bij Eva dat er in vijf stallen is gefilmd en dat vier daarvan zijn uitgezonden. De redactie van BOOS stelt de beelden op echtheid te hebben gecontroleerd. Te zien is onder meer dat varkens worden geschopt en geslagen, dat verboden veeprikkers aanwezig zijn of worden gebruikt, dat bij transport op een laadklep wordt gesprongen terwijl dieren bekneld raken, en dat dieren op onjuiste wijze worden gedood. src:2642 src:2641
Hofman wil niet beweren dat dit in alle Beter Leven-stallen gebeurt. Wel stelt hij dat het toezicht niet afdoende is en dat het keurmerk niet langer kan garanderen dat de dieren een beter leven hebben gehad. Bien onderschrijft dat een garantie van honderd procent niet bestaat: elk bedrijf krijgt volgens haar ten minste één aangekondigde en één onaangekondigde jaarlijkse controle, via onafhankelijke certificerende instellingen. Na de vragen van BOOS is op de website de formulering dat het keurmerk betere leefomstandigheden garandeert, vervangen door de mededeling dat het dierenwelzijn wordt gecontroleerd. Volgens Bien heeft de ketenregisseur het vlees van drie van de vier betrokken bedrijven van het Beter Leven-schap gehaald. src:2641 src:2642
Hetzelfde etmaal verscheen het rapport Dierenwelzijn verdient beter van de adviescommissie Stelseltoezicht Vleesketen, ingesteld door het ministerie van LVVN. De commissie concludeert dat het stelsel faalt in de bescherming van dierenwelzijn: overheid en sector schieten tekort, en dierenwelzijn is bij de vleesproductie van ondergeschikt belang. Hofman noemde dat in de uitzending een nulpunt voor wet, sector en keurmerk; die lezing is zijn duiding. De commissie schrijft dat aantasting van dierenwelzijn ook voorkomt wanneer de regels worden nageleefd, omdat die regels de wettelijke principes van dierwaardigheid onvoldoende invullen. src:2643 src:2641
Voor de wet is dit geen grijs gebied. De Wet dieren kent een algemene zorgplicht: een ieder neemt voldoende zorg in acht voor dieren, en wie weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen voor dieren veroorzaakt, moet dat nalaten of die gevolgen beperken. src:1890 Artikel 2.1 verbiedt het om zonder redelijk doel, of met overschrijding van wat daarvoor toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van het dier te benadelen; hetzelfde artikel bepaalt dat een ieder een hulpbehoevend dier de nodige zorg verleent. Artikel 1.3 erkent de intrinsieke waarde van het dier. Het gedrag op de beelden, schoppen, slaan, onjuist doden en het gebruik van een verboden veeprikker, valt onder die zorgplicht en dat verbod. src:1890 src:2642
De NVWA, die die regels moet handhaven, schrijft in haar jaarplan 2026 zelf dat zij niet de capaciteit heeft om bij elk incident met dierenwelzijn op te treden, en dat zij risicogericht kiest. In het jaarbeeld 2025 verantwoordt de dienst 8 procent van haar capaciteit aan toezicht op dierenwelzijn, waarbij permanent toezicht op slachthuizen buiten dat cijfer valt; er waren 4.418 inspecties bij 3.136 unieke bedrijven, en bij 943 bedrijven volgde een maatregel. src:2644 src:2645
In de praktijk betaalt de consument extra voor een keurmerk dat deels garandeert wat de wet al eist, ook al gaan de Beter Leven-sterren op onderdelen verder dan het wettelijk minimum, zoals meer leefruimte en verplichte daglichttoetreding. src:2647 src:2646
Burgerplatform plaatst deze kwestie in het dossier brede welvaart; die term valt in de uitzending niet. De conclusie dat het keurmerk uiteindelijk niet nodig is als de wettelijke zorgplicht wordt gehandhaafd, is visie van Burgerplatform, geen claim uit de video. Die visie volgt hieronder.
Verdieping
Het Beter Leven-keurmerk bestaat sinds 2007 en is een initiatief van de Dierenbescherming. Hoe meer sterren, hoe hoger de eisen; ook één ster gaat volgens de organisatie verder dan het wettelijk minimum. Bien benadrukte bij Eva dat dieren onder het keurmerk op een reeks criteria, zoals ruimte, verrijking en daglicht, wel een beter leven kunnen hebben gehad, ook als het gedrag van een boer of transporteur onacceptabel is. Hammerstein noemde misleiding een groot woord, maar stelde dat een keurmerk zijn waarde niet ontleent aan de papieren werkelijkheid. Als de extra prijs die de consument betaalt niet gepaard gaat met zichtbare controle, moet je het volgens haar geen keurmerk noemen dat een garantie afgeeft. Bien was het daarmee oneens: het keurmerk gaat volgens haar over de bovenwettelijke criteria en het borgingssysteem. src:2641 src:2642 src:2647
Bien wil scherpere wetgeving. Het voorstel voor de algemene maatregel van bestuur onder de Wet dieren komt volgens haar in 2040 niet eens op het niveau van één ster Beter Leven, terwijl de wetgever naar een dierwaardige veehouderij in 2040 toewerkt. Dat is haar beoordeling van het ontwerp. src:2641 src:2542
De adviescommissie Stelseltoezicht Vleesketen stelt dat de borging van dierenwelzijn via wettelijke normen, private systemen en publiek toezicht aanzienlijk minder stevig is dan bij voedselveiligheid en diergezondheid. Al in 2013 wees de Algemene Rekenkamer erop dat de naleving van dierenwelzijnsregels beter kon en dat de NVWA, mede door bezuinigingen, meer inzette op toezicht door de sector zelf. src:2643 src:2648
Visie van Burgerplatform
Deze alinea's zijn visie, geen vaststaand feit en geen weergave van wat in de uitzending is beweerd.
In het denkkader van Burgerplatform hoort brede welvaart ook dieren erbij. Dierenwelzijn en de intrinsieke waarde van de natuur staan als aparte, niet-monetaire indicator naast de monetaire posten. Burgerplatform sluit eerst aan bij erkende standaarden, de werkwijzer MKBA en het werk van CPB en PBL. Het monetariseren van dierlevensjaren is een mogelijke latere innovatie, geen huidige praktijk in die standaarden. src:605 src:1890
Uit de wettelijke zorgplicht en het tekort in de handhaving volgt de conclusie: als de wet, de zorgplicht, zou worden gehandhaafd, is het keurmerk uiteindelijk niet nodig. De overheid moet die plicht afdwingen, en het wettelijk minimum moet omhoog.
Hetzelfde geldt voor nichemerken als Kalverliefde, een biologisch zuivelmerk van boeren die het kalf langer bij de koe laten, vaarskalveren 2,5 tot 3 maanden en stierkalveren ten minste 35 dagen, en waarvan de melk volgens het merk zelf duurder is dan gewone melk; aangesloten boeren krijgen volgens het merk 12 cent extra wanneer zij het kalf na de geboorte bij de koe houden. src:2649 Dat dit extra betalen overbodig zou zijn als de zorgplicht van artikel 1.4 van de Wet dieren en de erkenning van de intrinsieke waarde in artikel 1.3 zouden worden nageleefd, is visie van Burgerplatform: zulke praktijken zouden dan standaard moeten zijn. src:1890
