Het nieuwe kabinetsplan voor box 3, de belasting op spaargeld, beleggingen en tweede woningen, is volgens de NOS het belangrijkste onderwerp van de Algemene Financiële Beschouwingen van vandaag en morgen. In box 3 zitten zo’n 2,5 miljoen mensen. Het kabinet wil winst op aandelen, obligaties en tweede huizen vanaf 2028 pas belasten bij verkoop. De rest volgt in 2030.
Hoe kon het zo’n probleem worden?
Sinds de invoering van box 3 in 2001 wordt belasting geheven over een verondersteld (forfaitair) rendement. Op 24 december 2021 oordeelde de Hoge Raad in het Kerstarrest dat het stelsel dat sinds 2017 gold in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens: er was “geen toereikende rechtvaardiging”. Vooral spaarders betaalden vaak meer belasting dan ze aan rente kregen. De wetgever werkte volgens de Hoge Raad al “sinds 2015” aan een heffing op werkelijke rendementen, maar die was niet vóór 2025 te verwachten.
Er kwam snel een tijdelijke rekenmethode. Sinds arresten van juni 2024 mogen mensen bovendien aantonen dat hun werkelijke rendement lager was. Omdat zij elk jaar de gunstigste methode kiezen, betalen mensen met hoge rendementen relatief weinig. Volgens de NOS mist de schatkist daardoor jaarlijks zo’n 3 miljard euro.
Wat is nu het plan?
Begin dit jaar stemde de Tweede Kamer in met de Wet werkelijk rendement box 3: vanaf 2028 jaarlijks belasting over de waardestijging van aandelen en crypto, en over de verkoopwinst op vastgoed. Na onrust bij bedrijven en beleggers wilde minister Heinen (Financiën) twee weken later terug naar de tekentafel. Een volledige vermogenswinstbelasting kan volgens het ministerie pas in 2030 of 2032, omdat de Belastingdienst en banken hun systemen moeten aanpassen.
Met een wetswijziging (novelle) wil het kabinet nu vanaf 2028 ongeveer 90 procent van het vermogen met waardeontwikkeling onder een vermogenswinstbelasting brengen. Dat kost ruim 3 miljard euro in zowel 2028 als 2029. De dekking komt uit box 2 en box 3. Het heffingsvrij vermogen gaat in 2027 terug naar 30.846 euro; vanaf 2028 komt er een heffingsvrij resultaat van 1.000 euro in plaats van de geplande 1.800 euro. Daardoor gaan volgens de NOS honderdduizenden kleine beleggers belasting betalen. JA21 en SGP noemen dat “onacceptabel”. De novelle moet vóór 31 december door de Eerste Kamer. Het kabinet verwacht dat banken in het eerste jaar nog geen gegevens kunnen aanleveren voor de vooraf ingevulde aangifte.
Burgerplatform: stop met lappen op een stelsel dat niet klopt
Stop eerst met wat het probleem veroorzaakte: een forfait dat jarenlang niet aansloot op wat mensen echt verdienden, spoedreparaties na elke uitspraak van de rechter, en wetten die worden aangenomen voordat vaststaat dat de Belastingdienst ze kan uitvoeren. Ook de novelle moet in drie maanden door beide Kamers, terwijl het kabinet zelf zware belasting voor burgers en Belastingdienst in het eerste jaar verwacht. Bij de toeslagen zagen we waartoe dat leidt (zie Toeslagenstelsel loopt vast). Bestuurskundige Leo Klinkers wijst op wetten zonder oorzakenanalyse (zie Waardeloos bestuur vraagt om betere regels).
De bron: belast wat mensen werkelijk verdienen, met een tijdpad dat de uitvoering aankan. Toets de uitvoerbaarheid vooraf. Pas dan herstel: een rechtsstaat waarin burgers niet naar de rechter hoeven voor een eerlijke aanslag. Kijk ook breder: vermogen is in Nederland zeer ongelijk verdeeld (zie Vermogensongelijkheid verminder je niet met belastingen alleen). Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) met het Fonds Brede Welvaart maakt zichtbaar wat het jarenlange geschuif kost en kan geld over de grenzen van ministeries heen leiden naar wat werkt.
Bron: NOS, ‘Vijf vragen over box 3: hoe kon het zo’n probleem worden en wat is nu de oplossing?’ (30 september 2026); Hoge Raad, ECLI:NL:HR:2021:1963 (24 december 2021); brief minister van Financiën aan de Eerste Kamer over box 3 (17 september 2026); Taxence, ‘Kabinet kiest in box 3 grotendeels voor vermogenswinstbelasting’ (29 september 2026). Foto: Steven Lek, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
