Gain-of-Function: Should supercharging viruses be banned?

11-8-2026 DW News Nieuws

In deze video van DW News wordt onderzocht of Gain-of-Function-onderzoek (het genetisch of via kweek aanpassen van virussen om ze besmettelijker of dodelijker te maken) moet worden verboden of strenger gereguleerd.

1. Wat is Gain-of-Function-onderzoek?

Definitie: Onderzoekers passen pathogenen (zoals virussen) in het lab aan om ze nieuwe functies te geven, zoals de mogelijkheid om zich via de lucht te verspreiden, andere soorten te besmetten, of resistent te worden tegen medicijnen.
Beoogde doelen: Beter voorspellen welke dierlijke virussen kunnen muteren naar de mens, en preventief vaccins of behandelingen ontwikkelen voordat een pandemie uitbreekt.
Kritiek op het resultaat: Verschillende experts wijzen erop dat dit type onderzoek tot op heden nog geen enkele preventieve vaccinatie of behandeling heeft opgeleverd die een pandemie heeft voorkomen.

2. Risico's en historische voorbeelden

Gevaar voor een lab-lek: Het verhogen van de besmettelijkheid en dodelijkheid van virussen creëert het risico dat een mensgemaakte pandemie ontstaat door een ongeluk in een laboratorium.
Voorbeeld: In 2011 maakten onderzoekers de H5N1-vogelgriep (die een dodelijkheid heeft van zo'n 60%) makkelijker overdraagbaar tussen zoogdieren/mensen, wat wereldwijd tot grote bezorgdheid leidde.
Dual-use en bio-veiligheid: Het publiceren van methoden om virussen gevaarlijker te maken brengt ook het risico met zich mee dat kwaadwillenden of terroristische groeperingen de kennis misbruiken.

3. Veiligheidsniveaus en het lab in Wuhan

Biosafety Levels (BSL): Een groot deel van de BSL-4-labs (het hoogste veiligheidsniveau) bevindt zich in dichtbevolkte steden. Bovendien wordt sommige gevaarlijke airborne-research gedaan op lagere veiligheidsniveaus (zoals BSL-2 of BSL-3), waar beschermingsmiddelen niet altijd toereikend zijn.
Wuhan Institute of Virology: Er was kritiek op het feit dat er in Wuhan onderzoek werd gedaan naar coronavirus-stammen uit vleermuizen op lagere veiligheidsniveaus en met "humanized" muizen (muizen met menselijke longreceptoren).

4. De "Lab Leak"-hypothese en transparantie

Wetenschappelijke consensus en debat: In het begin van de pandemie werd de theorie van een mogelijke laboratorium-lekkage snel afgedaan als een samenzweringstheorie, mede door een gezamenlijke verklaring van virologen in The Lancet. Critici in de video noemen dit een poging om het debat te smoren zonder dat er hard bewijs was.
Belangenverstrengeling: Virologen hebben er belang bij dat hun vakgebied en onderzoekssubsidies niet in een kwaad daglicht komen te staan door het idee dat wetenschap een wereldwijde pandemie zou hebben veroorzaakt.
Burgerjournalisten: Groepen zoals DRASTIC brachten via openbare bronnen informatie naar buiten over de werkwijze van het lab in Wuhan.
Onderzoek: Zowel de theorie van een natuurlijke oorsprong (zoönose) als een lab-lek blijven wetenschappelijk mogelijk, maar een volledig onafhankelijk en transparant internationaal onderzoek heeft nog niet kunnen plaatsvinden.

5. Moratoriums en de toekomst van de regelgeving

U.S. Moratorium (2014-2017): De Amerikaanse overheid bevroor in 2014 tijdelijk de financiering voor Gain-of-Function-onderzoek na een reeks incidenten met miltvuur en vogelgriep. Vanwege mazen in de regelgeving werd het onderzoek via andere geldstromen of in andere landen voortgezet.
Gebrek aan governance: De technologie op het gebied van synthetische biologie ontwikkelt zich veel sneller dan de wet- en regelgeving.
Oproep tot maatschappelijke betrokkenheid: Experts stellen dat individuele wetenschappers niet alleen beslissingen mogen nemen die de hele mensheid kunnen beïnvloeden. Er is behoefte aan internationale standaarden, strikter toezicht en transparantie, waarbij ook niet-wetenschappers en het publiek betrokken worden bij de ethische afweging tussen risico en nut.