Vlas komt terug op de Friese akker. Een groep pioniers rond akkerbouwers, ontwerpers en vlasdeskundigen wil het gewas dat Fryslân rond 1880 tot grootste vlasproducent van Nederland maakte opnieuw een plek geven, meldt Omrop Fryslân op 17 oktober 2026 src:1350. Landelijk groeit het areaal vezelvlas al drie jaar op rij. De verwerking is de zwakke schakel: Nederland heeft nog één vlasverwerker, en die zit in Zeeuws-Vlaanderen. Burgerplatform zet de feiten op een rij.
De feiten
De pioniers. In de reportage van Omrop Fryslân komen Lenno Vermaas, directeur van Van de Bilt Zaden en Vlas in Sluiskil, ontwerper Eileen Blackmore van House of Design in Groningen, de Friese vlasdeskundige Renze Hoekstra en akkerbouwer Roel Wassenaar aan het woord src:1350. Van de Bilt is volgens Omrop Fryslân het laatste vlasverwerkende bedrijf in Nederland. House of Design is partner in Wad van Waarde, een samenwerking die werkt aan een plasticvrij Waddengebied met lange vezels voor linnen, lemen voor isolatie en reststromen voor biocomposiet src:1355. Aanleiding voor de aandacht is de documentaire Blauw goud van Thom Verheul, die op 17 en 18 oktober op NPO 2 wordt uitgezonden src:1350.
Waarom vlas verdween. Fryslân was rond 1880 de grootste vlasproducent van het land. In de jaren zeventig verdween de teelt uit de provincie, toen synthetische vezels linnen verdrongen src:1350.
Het gewas. Volgens akkerbouwer Wassenaar vraagt vlas weinig stikstof en water, verdraagt het zoute grond en gaat het vroeg van het land src:1350. Een teler in Dronten noemt vlas in Nieuwe Oogst een rustgewas dat de bodemstructuur verbetert en weinig nutriënten vraagt src:1355. In de reportage wordt gesteld dat vlas geen bestrijdingsmiddelen of mest nodig heeft src:1350. Dat geldt niet voor elke teelt. Een teler in Dronten noemde in 2025 het einde van de opgebruiktermijn van een belangrijk insecticide tegen aardvlooien als knelpunt src:1355.
Toepassingen. Alle delen van de plant zijn bruikbaar: de lange vezel voor linnen, de korte vezel en lemen voor isolatie, en het zaad en de resten onder meer voor veevoer src:1350. Van de vlasvezel die Van de Bilt afzet gaat 60 procent naar kleding, 15 procent naar huishoudlinnen, 15 procent naar decoratie- en bekledingsstoffen en 10 procent naar technische en industriële toepassingen src:1355. Voorstanders wijzen erop dat linnen in plaats van synthetisch textiel minder microplastics oplevert src:1350.
Het areaal. In Nederland werd volgens het CBS in 2023 2.364 hectare vezelvlas geteeld, in 2024 3.539 hectare en in 2025 3.727 hectare. Voor 2026 is het voorlopige cijfer 4.077 hectare, ruim 70 procent meer dan in 2023 src:1351. De opbrengst lag in 2025 op 5,2 ton per hectare. Vezelhennep groeide in dezelfde periode van 1.976 naar voorlopig 3.530 hectare src:1351. Frankrijk, België en Nederland teelden in 2025 samen een record van ruim 200.000 hectare vlas, waarvan het grootste deel in Frankrijk. Het Nederlandse aandeel is nog geen 2 procent. De drie landen leveren samen driekwart van de lange vlasvezel in de wereld src:1354.
De markt. Het saldo van vlas wisselt met de textielmarkt, maar ligt volgens Van de Bilt structureel boven dat van tarwe src:1355. Vlasvezel is minder dan een half procent van alle textielvezel die wereldwijd wordt geproduceerd src:1354.
Wat houdt vlas tegen?
Beleid stimuleert de teelt. Sinds 2023 telt vlas als vezelgewas in de ecoregeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Telers ontvangen daarvoor 720 euro per hectare in regio 1 en 390 euro in regio 2 src:1355. Het kabinet wil met de Nationale Aanpak Biobased Bouwen de teelt van vezelgewassen voor bouwmaterialen laten groeien van ongeveer 2.000 naar 50.000 hectare in 2030, met minstens 25 producerende ketens en een verwerkingscapaciteit van minimaal 400.000 ton vezels per jaar src:1352.
De verwerking is het knelpunt. In 2025 werd ruim 7.000 hectare vlas, hennep en miscanthus geteeld, maar lang niet alles ging naar de bouw. Fabrieken die van vezels isolatiemateriaal maken ontbreken nog in Nederland. Het jaarplan van de Nationale Aanpak Biobased Bouwen voor 2026 stelt dat groei van het areaal niet wordt aangemoedigd zolang de afzet niet geregeld is, en dat de tussendoelstelling van 10.000 hectare daardoor mogelijk niet wordt gehaald. Naar twee vlasverwerkingsketens loopt onderzoek src:1353. De Nederlandse vlasverwerking is beperkt tot dat ene bedrijf in Sluiskil src:1350.
Teeltrisico. Vlas is gevoelig voor structuurschade en schimmels, en het arsenaal aan gewasbeschermingsmiddelen krimpt src:1355.
Vragen van Burgerplatform
De doelstelling van 50.000 hectare in 2030 ligt een veelvoud boven het huidige areaal. Hoe wil het kabinet die afstand overbruggen als de eigen verwerking ontbreekt en het jaarplan de groei van de teelt juist afremt? Kan een zwingel- of isolatiefabriek in Noord-Nederland de keten sluiten die in de jaren zeventig verdween? En wat betekent het voor de afhankelijkheid van beton, staal en synthetisch isolatiemateriaal als biobased bouwmaterialen uit eigen land er niet komen?
Lees ook: Is houtbouw de oplossing voor onze stikstof- én woningcrisis?
Bronnen
- Omrop Fryslân, Een groep Friese pioniers ontdekt een gewas opnieuw: het is de kracht van vlas, 17 oktober 2026 src:1350
- CBS StatLine 85636NED, akkerbouwgewassen, vezelvlas en vezelhennep src:1351
- Kamerstuk 32852 nr. 286, Nationale Aanpak Biobased Bouwen, 8 november 2023 src:1352
- Building Balance, Jaarplan Nationale Aanpak Biobased Bouwen 2026 src:1353
- Alliance for European Flax-Linen and Hemp, cijfers 2025 src:1354
- Nieuwe Oogst, Vlas is een mooi rustgewas in het bouwplan, 19 februari 2025 src:1355
- Van de Bilt Zaden en Vlas, contractteelt vlas
