Minister Sophie Hermans van Volksgezondheid heeft op 9 oktober 2026 namens het kabinet excuses aangeboden aan Q-koortspatiënten. Zembla maakte er een korte video-update over. De excuses gelden niet voor het optreden van de overheid tijdens de epidemie, maar voor het ontbreken van een goed vangnet voor mensen die langdurig ziek bleven. Voor 2027 trekt het kabinet eenmalig 2,5 miljoen euro uit.
Wat er gebeurde
Van 2007 tot en met 2010 had Nederland de grootste Q-koortsuitbraak die ooit wereldwijd is beschreven. De bron waren besmette melkgeitenbedrijven, vooral in Noord-Brabant. Volgens het RIVM werden in die jaren 4.033 patiënten met acute Q-koorts gemeld, en bleven naar schatting nog zo'n 50.000 infecties ongemeld. Deskundigen van drie ziekenhuizen stelden op basis van een landelijke database vast dat sinds 2007 116 patiënten zeker of waarschijnlijk aan Q-koorts zijn overleden, onder wie 107 aan chronische Q-koorts. Ongeveer een op de vijf patiënten houdt volgens het RIVM het Q-koortsvermoeidheidssyndroom, QVS, over. Zembla spreekt van zo'n tweeduizend mensen die nog altijd chronisch ziek zijn. Een landelijk overzicht bestaat niet, omdat chronische Q-koorts niet meldingsplichtig is.
Eind 2009 werden uit voorzorg meer dan 50.000 drachtige geiten en schapen geruimd, en kregen meer dan 55.000 dieren een levenslang fokverbod, aldus het RIVM. De commissie-Van Dijk noemt 62.500 geruimde dieren. Daarnaast kwamen verplichte vaccinatie en strengere hygiëneregels.
Wat de commissie-Van Dijk vond
De evaluatiecommissie concludeerde in november 2010 in het rapport Van verwerping tot verheffing dat de overheid te terughoudend optrad. Verantwoordelijk waren de ministers Gerda Verburg van Landbouw en Ab Klink van Volksgezondheid. Volgens de commissie hanteerden de twee ministeries een verschillende beleidslogica. Voor Volksgezondheid was de clustering van zieken rond geitenbedrijven genoeg om in te grijpen. Landbouw bleef wijzen op het ontbreken van wetenschappelijk bewijs, met het oog op mogelijke juridische toetsing. Pas in 2009 kwam de besluitvorming in een stroomversnelling, onder meer na alarm van de GGD en een kritische uitzending van Zembla.
Erkenning en tegemoetkoming
De rechtbank in Den Haag oordeelde in 2017 dat de overheid niet aansprakelijk is. Na een oproep van de Nationale ombudsman kwam er wel een tegemoetkoming als gebaar van erkenning, van ten hoogste 15.000 euro per patiënt, met in totaal 15,5 miljoen euro inclusief uitvoeringskosten. Tot juni 2019 werden 2.086 aanvragen ingediend en 1.531 toegekend. Geitenhouders werden voor geruimde dieren eerder gecompenseerd.
De Nationale ombudsman stelde in drie rapporten vast dat patiënten zich niet gehoord voelen en dat gemeenten, het UWV en het ministerie te weinig van Q-koorts weten. De 2,5 miljoen euro van nu is volgens het kabinet geen nieuwe schaderegeling, maar bedoeld voor maatwerk bij patiënten die vastlopen in zorg, welzijn of bestaanszekerheid. Een expertisecentrum is nog niet toegezegd. Stichting Q-support stopt eind 2026.
Duiding van Burgerplatform
De Q-koorts laat zien wat er gebeurt als de belangen van de veehouderij en de bescherming van de volksgezondheid botsen. Woog bij Landbouw het belang van de geitenhouderij zwaarder dan de signalen uit de regio? De commissie-Van Dijk spreekt van een verschil in beleidslogica tussen de ministeries. Het duurde jaren voordat de overheid ingreep, en daarna nog bijna twintig jaar voordat het kabinet zich verontschuldigde, en dan alleen voor de nazorg. Het patroon lijkt op dat bij Groningen en de toeslagen: eerst ontkennen, dan traag herstel, en het vertrouwen in de overheid lijdt eronder.
Waarom gaan de excuses niet over het trage optreden zelf, terwijl de eigen evaluatiecommissie dat in 2010 al vaststelde? Een MKBA kan zichtbaar maken wat de epidemie de samenleving heeft gekost aan zorg, arbeidsongeschiktheid en verloren levensjaren, tegenover wat sneller ingrijpen had gekost. Dat kan ook helpen om bij nieuwe zoönosen eerder in te grijpen.
Lees ook: Reconstructie: Q-koorts 2007 tot 2010, Reconstructie van de polycrisis, Reconstructie: toeslagenaffaire, Reconstructie: Groningen en Pesticiden en Parkinson.
Bronnen
- Zembla, Update: Excuses kabinet aan Q-koortspatiënten, 15 oktober 2026
- RIVM, Terugblik Q-koortsepidemie 2007 tot 2010
- RIVM, Q-koorts, sterfte en QVS
- NOS, Excuses kabinet aan Q-koortspatiënten
- Commissie-Van Dijk, Van verwerping tot verheffing, Q-koortsbeleid in Nederland 2005 tot 2010
- Staatscourant 2018, 54726, beleidsregel tegemoetkoming Q-koortspatiënten
- Kamerstuk 25295, nr. 71, stand van de tegemoetkoming
- Kabinetsreactie aan de Nationale ombudsman over ondersteuning Q-koortspatiënten, oktober 2026
