Wat er speelt
Datacenters met een IT-vermogen van minstens 500 kW, in de EU naar schatting zo’n 2.160, moeten onder de Europese Energie-efficiëntierichtlijn hun energie- en waterverbruik rapporteren. Openbaar wordt dat niet: artikel 5 van Gedelegeerde Verordening 2024/1364 verplicht de Commissie en de lidstaten alle gegevens per datacenter vertrouwelijk te houden. Volgens Investigate Europe en EUobserver stelden Microsoft en brancheclub DigitalEurope begin 2024 een vrijwel identieke tekst voor. “Dat de Commissie een amendement van Microsoft heeft gekopieerd, is schokkend”, zegt Bram Vranken van Corporate Europe Observatory.
Lighthouse Reports vroeg vanaf oktober 2025 de cijfers op in alle 27 lidstaten. Tien landen zeiden ze niet te hebben, een half dozijn beriep zich op commerciële belangen. De Commissie weigerde in december 2025 inzage. Lighthouse heeft nu een klacht ingediend bij het Aarhus Convention Compliance Committee, dat in november beslist of de klacht ontvankelijk is, meldt POLITICO. Het Verdrag van Aarhus geeft burgers recht op milieu-informatie en inspraak.
Ook in Nederland ontbreekt het overzicht. RVO, dat de gegevens voor de EU verzamelt, noemt 104 datacenters. Volgens de Dutch Data Center Association waren er eind 2025 al 186 commerciële datacenters van 500 kW of meer. Europees heeft pas 36 procent van de datacenters gerapporteerd. Wat wel bekend is, groeit snel: volgens de Commissie gebruikten Europese datacenters in 2025 20,7 TWh stroom, ongeveer het verbruik van Kroatië, en ruim 8 miljoen kubieke meter water. Dat is 26 en 52 procent meer dan in 2024. De EU wil de datacentercapaciteit verdrievoudigen.
Duiding
Stop de geheimhouding. Overheden moeten hun rol nemen en transparantie afdwingen. Geen vergunning, stroomaansluiting of subsidie zonder openbare rapportage van stroom- en waterverbruik per datacenter, en handhaving met sancties. Die openheid hoort ook te gelden voor wat datacenters betalen: tarieven, kortingen en belastingvoordelen voor stroom en water. Hoe groot de verschillen kunnen zijn, laat de energiebelasting zien: in 2026 betaalt een zakelijke afnemer boven 10 miljoen kWh € 0,00310 per kWh, in de eerste schijf is dat € 0,09161. En de volumecorrectieregeling gaf ongeveer 35 grote stroomafnemers tot 90 procent korting op hun nettarieven, in 2021 samen € 82 miljoen. Dat dreef de nettarieven van kleinere bedrijven en huishoudens op. De regeling is per 2024 afgeschaft, maar welke bedrijven ervan profiteerden, weet zelfs het ministerie niet precies, vanwege vertrouwelijkheid.
De bron. De geheimhouding is geen ongelukje, de regel komt uit de sector zelf. Juristen onder wie Kristina Irion (UvA) vinden hem in strijd met Aarhus. Ook het nieuwe A-tot-G-label kijkt naar verhoudingsgetallen in plaats van totaal verbruik, volgens Lighthouse “een keuze die de industrie bevoordeelt”. “De samenleving betaalt de volle prijs voor de uitstoot en het waterverbruik van datacenters”, zegt onderzoeker Alex de Vries-Gao (VU). Zonder cijfers kan geen gemeente of parlement dat eerlijk afwegen. Eerder zagen we hoe de overheid zich door de datacenterlobby liet beetnemen en hoe in Amsterdam datacenters al 1.850 MW opslokken.
Herstel. Maak de gegevens en de betaalde tarieven per datacenter openbaar en weeg elk nieuw datacenter in een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA): netcapaciteit, drinkwater, ruimte, restwarmte, belastingvoordelen en werkgelegenheid samen. Een Fonds Brede Welvaart kan geldstromen daarop omleiden, zodat lasten en baten niet in aparte kokers blijven hangen. Nederland kan in Brussel aandringen op schrappen van artikel 5. Zo kan ook de opbrengst van AI eerlijk verdeeld worden.
Bronnen: Tweakers (30-09-2026); Lighthouse Reports, Data Centre Silence; POLITICO (30-09-2026); Investigate Europe/EUobserver; klacht Lighthouse Reports bij het Aarhus Compliance Committee (25-09-2026); Belastingdienst, tarieven energiebelasting; Kamerstuk 32813 nr. 1372 (3-4-2024).
Foto: Microsoft-datacenter in Middenmeer (2023), Hay Kranen, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
