Toeslagen
Toeslagenstelsel (zorg-, huur-, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget): ca. EUR 21,6 mld aan 6 mln huishoudens (2025). Terugvorderingen, niet-gebruik, marginale druk, uitvoeringskosten, hervorming.
-
1 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Huurtoeslag systeemfalen
Jaarlijks €4 mrd rondpompen met hoge uitvoeringskosten en terugvorderingsrisico’s.
Toeslagenstelsel: voorschot, terugvordering en uitvoeringslast
Dienst Toeslagen keert ca. EUR 21,6 mld uit aan 6 mln huishoudens (2025): zorgtoeslag 6,54, huurtoeslag 5,29, kinderopvangtoeslag 5,14, kindgebonden budget 4,62 mld. Circa 23% krijgt een terugvordering, >500.000 huishoudens >EUR 500 (IBO 2023). Niet-gebruik 9-12% (ca. EUR 0,9 mld). Toeslagafbouw drijft marginale druk: 5% van werkenden >70%. Herstel toeslagenaffaire: budget EUR 11,8 mld (23e VGR, 2026), t/m 2025 EUR 6,9 mld besteed.
Het stelsel kiest voor gerichtheid en actualiteit: toeslagen zijn een voorschot op geschat actueel inkomen en worden achteraf vastgesteld. Wisselende inkomens en alles-of-niets-grenzen leiden tot terugvorderingen; de bewijslast en het doorgeven van wijzigingen liggen bij de burger. Dat veroorzaakt onzekerheid, schulden en niet-gebruik, en vraagt een omvangrijke uitvoering en controle.
Huurtoeslag systeemfalen
Jaarlijks €4 mrd rondpompen met hoge uitvoeringskosten en terugvorderingsrisico’s.
Toeslagenstelsel: voorschot, terugvordering en uitvoeringslast
Dienst Toeslagen keert ca. EUR 21,6 mld uit aan 6 mln huishoudens (2025): zorgtoeslag 6,54, huurtoeslag 5,29, kinderopvangtoeslag 5,14, kindgebonden budget 4,62 mld. Circa 23% krijgt een terugvordering, >500.000 huishoudens >EUR 500 (IBO 2023). Niet-gebruik 9-12% (ca. EUR 0,9 mld). Toeslagafbouw drijft marginale druk: 5% van werkenden >70%. Herstel toeslagenaffaire: budget EUR 11,8 mld (23e VGR, 2026), t/m 2025 EUR 6,9 mld besteed.
Het stelsel kiest voor gerichtheid en actualiteit: toeslagen zijn een voorschot op geschat actueel inkomen en worden achteraf vastgesteld. Wisselende inkomens en alles-of-niets-grenzen leiden tot terugvorderingen; de bewijslast en het doorgeven van wijzigingen liggen bij de burger. Dat veroorzaakt onzekerheid, schulden en niet-gebruik, en vraagt een omvangrijke uitvoering en controle.
Het dossier
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
-
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
Voorstellen
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
-
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- PRO/GL-PvdA: toeslagen overbodig via basiskorting, lagere zorgpremie en gratis opvangPartijvoorstel GL-PvdA 2025 (nu PRO): zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget afschaffen; ervoor in de plaats een verzilverbare basiskorting per huishouden en per kind, nominale zorgpremie naar EUR 600, WML +5,7% en gratis kinderopvang. Huurtoeslag blijft, met huurmatiging.
- Toeslagen met eenvoudige criteria en definitieve toekenning (eens gegeven blijft gegeven)Voorstel Lex: toeslagen op basis van weinig, eenvoudig toetsbare criteria; na toetsing definitief toegekend, geen terugvordering behalve bij fraude. Principe: liever ruimer geven dan extra controle. Uitvoeringskosten per regeling zichtbaar maken naast de uitkeringslast.
- Toeslagen baseren op vastgesteld inkomen (T-2) met vangnetIBO-optie 18: toeslag berekenen op het al vastgestelde inkomen van twee jaar terug, met vangnet bij >20% inkomensverlies. Geen terugvorderingen meer door inkomenswijziging.
- Zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie of WML/AHKPlatformrichting: zorgtoeslag afschaffen met compensatie via lagere nominale premie door inkomensafhankelijke financiering (IAB-pad / IBO-richting optie 12), zodat zorgtoeslag overbodig wordt — aansluiting op platformstandpunt policy 149/144 (CPB 2019). IBO-opties 8/11 niet als hoofdlijn.
- Kinderopvang direct financieren via instellingen, zonder terugvordering (vanaf 2029)Kabinetsroute: kinderopvangtoeslag vervangen door inkomensonafhankelijke financiering direct aan kinderopvangorganisaties, 95,6% van de maximum uurprijs voor alle werkende ouders; geen terugvorderingen.
- Kindgebonden budget vervangen door inkomensonafhankelijke kindregelingIBO-opties 13/14: kindgebonden budget (EUR 4,62 mld) opgaan in een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming of een verhoogde kinderbijslag (EUR 4,77 mld, uitvoeringskosten 2,3%).
- Toeslagen: stapsgewijs vervangen door voorverdeling; Lex als tijdelijke reparatieRichting: van voorschot+terugvordering naar voorverdeling (zekerheid vooraf). Volgorde: kinderopvang direct financieren (140), ambtshalve toekennen waar recht vaststaat (109), daarna zorgtoeslag/kindregelingen vervangen. Lex/T-2 (137/138) alleen als tijdelijke reparatie tot vervanging. Volledig PRO-pakket (136) niet in één klap overnemen zolang werkgelegenheid -3% ongemitigeerd is.
Voorstellen
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
