Sport
Sport en bewegen zijn een publiek goed, net als onderwijs en zorg. Iedereen moet kunnen sporten, ook mensen met een smalle beurs.
-
4 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
Sport als publiek goed: te weinig bewegen, te duur voor lage inkomens
Slechts 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen (laagopgeleiden 33%, hoogopgeleiden 51%). Inactiviteit veroorzaakt circa 2,3% van de ziektelast, 5.800 sterfgevallen en EUR 2,7 mld zorguitgaven per jaar. Tegelijk vindt 55% van de Nederlanders sport te duur, onder modaal 66%; 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was.
Sport is geen wettelijke taak: gemeenten besteden netto circa EUR 1,1 mld per jaar, maar zonder zorgplicht of minimumnorm, waardoor sport bij bezuinigingen kwetsbaar is. Toegang voor lage inkomens loopt via een lappendeken van gemeentelijke regelingen en liefdadigheid (Jeugdfonds, 88.204 kinderen in 2025) met aanvraagdrempels en stigma, in plaats van via tarieven naar draagkracht (voorverdelen).
Het dossier
Het probleem
- Te weinig bewegen: 47% van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen; bij laagopgeleiden 33% tegenover 51% bij hoogopgeleiden. Inactiviteit is goed voor 2,3% van de ziektelast, circa 5.800 sterfgevallen en 2,7 miljard euro zorguitgaven per jaar (Loket Gezond Leven, 2025).
- Sport is te duur: 55% van de Nederlanders vindt sport te duur, onder modaal zelfs 66%. 57% van de lagere inkomens zou vaker sporten als het gratis was (Mulier Instituut, 2025).
- Lappendeken aan regelingen: gemeenten hebben elk hun eigen sportregelingen voor minima, met grote verschillen en onduidelijke informatie. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur hielp in 2025 een record van ruim 88.000 kinderen, maar is liefdadigheid, geen recht.
- Geen wettelijke basis: sport is in Nederland geen wettelijke taak. Gemeenten geven er netto ruim 1,1 miljard euro per jaar aan uit, maar bij bezuinigingen is sport het eerste slachtoffer. Het kabinet zou in 2026 de contouren van een Sport- en beweegwet presenteren.
De waarde van sport
Volgens de SROI-studie van het Kenniscentrum Sport & Bewegen kost sport en bewegen de samenleving 10,5 miljard euro en levert het 29,1 miljard euro op: minder zorgkosten, minder verzuim, meer productiviteit en meer sociale samenhang. Dat is een rendement van 2,76 (bandbreedte 1,87 tot 3,66). Investeren in sport is dus geen kostenpost, maar preventie.
Onze richting
- Recht op sport in de wet: een Sportwet met een zorgplicht voor gemeenten en een structurele rijksbijdrage, zoals de Nederlandse Sportraad bepleit.
- Voorverdelen in plaats van herverdelen: contributies en toegangsprijzen naar draagkracht, automatisch en zonder aanvraagformulieren, in plaats van achteraf compenseren.
- Sportpas voor jongeren: een jaarlijks sporttegoed voor iedere jongere, zoals voorgesteld in het Manifest Sportpas.
- Accommodaties als publiek bezit: renteloze leningen uit een fonds brede welvaart voor renovatie en verduurzaming van sporthallen, velden en zwembaden.
- De gemeente aan het stuur: sportclubs, buurtsportcoaches, scholen en zorg werken lokaal samen; gemeenten krijgen er de middelen en de zeggenschap voor.
Recreatie (natuur, groen, speelruimte en vrije tijd) behandelen we in een apart dossier.
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
-
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Recht op sport: wettelijke taak en lokale sportprogramma's in de SportwetVeranker sport en bewegen als publieke taak in de Sport- en beweegwet: een wettelijke taak voor Rijk en gemeenten, verplichte periodieke lokale sportprogramma's met landelijke prioriteiten, en een IHP-verkenning. Geen open zorgplicht voor zwembaden of andere voorzieningen en geen structurele geoormerkte rijksbijdrage zonder MKBA. Toegankelijkheid en betaalbaarheid regelen we via voorverdelen (sportpas en tarieven naar draagkracht, policies 132-133), niet via inputnormen of herverdeelfondsen.
- Sportpas: EUR 240 sporttegoed voor iedere jongere tot 23 jaarIedere jongere tot 23 jaar krijgt jaarlijks EUR 240 sporttegoed, te besteden bij sportverenigingen en sportscholen, ongeacht het inkomen van de ouders. Universeel, zonder aanvraag, en uitvoerbaar via gemeenten.
- Sporttarieven naar draagkracht in gemeentelijke accommodatiesGemeenten rekenen in eigen en gesubsidieerde sportaccommodaties (zwembad, sporthal, velden) een tarief naar draagkracht, automatisch via een inkomensindicatie, in plaats van een vaste prijs met losse minimaregelingen achteraf.
Voorstellen
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
-
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
Voorstellen
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
