Dossier Veiligheid

Regime Change operations

Amerika is decennia lang actief met militaire en politieke interventies. Overthrowing governments is een beleid dat zowel onder Democratische- an Republikeinse presidenten voortgang vindt.

Bekijk de maatregelen Doe mee

9135 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Regime change: steun zonder mandaat stoppen, toets vooraf, burgerslachtoffers erkennen

Operaties gericht op het afzetten van een buitenlandse regering (regime change) gaan vaak gepaard met langdurig conflict, veel doden en ontheemden en instabiliteit met gevolgen tot in Nederland (asiel, veiligheid, reputatie). De post-9/11-oorlogen, waaronder Irak na de inval van 2003, kostten volgens Costs of War 905.000-940.000 directe doden door alle strijdende partijen en minstens 38 mln ontheemden (academisch, niet-officieel; dp 388, 390). Nederland gaf in 2003 politieke steun aan de inval in Irak zonder adequaat volkenrechtelijk mandaat (commissie-Davids, source 289). Voor zulke politieke steun bestaat geen verplichte toets of parlementaire procedure vooraf.

Grondoorzaak

(1) Politieke steun zonder uitzending van eenheden valt buiten art. 100 Grondwet; het Toetsingskader 2014 geldt alleen bij uitzending en geeft het parlement geen instemmingsrecht (source 308). (2) De volkenrechtelijke toets is intern en niet openbaar; bij Irak 2003 ontbrak een adequaat mandaat (source 289). (3) Regime change wordt als instrument overschat: de meeste covert VS-pogingen 1947-1989 faalden of gaven blowback (O'Rourke, source 306). (4) Kosten voor burgers elders (doden, ontheemding, wederopbouw, klimaat) worden niet volledig meegewogen (mandaat 17); erkenning van burgerslachtoffers van NL-inzet is ad hoc (Hawija, source 311). (5) Raakvlak met energie- en grondstoffenafhankelijkheid (analysis 5, 19): Irak en Libie zijn olie-exporteurs; een officiele bron die een rol daarvan in NL-besluitvorming onderbouwt is niet gevonden.

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

8 /10

Complexiteit

8 /10

Escalatierisico

7 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1

Stoppen

Voorkom dat het probleem groter wordt.
- ONDERBOUWD Stop: geen steun aan regime-change zonder VR-mandaat of zelfverdediging [1 STOP]
  Platform steunt: geen politieke, militaire, logistieke of inlichtingensteun aan operaties gericht op afzetten buitenlandse regering, tenzij VR-mandaat (hfst. VII) of geldige zelfverdediging (art. 51). Onderbouwing: commissie-Davids (Irak 2003), VN-Handvest, AIV/CAVV 2000/kabinet 2001. Afbakening: raakt niet anti-IS op uitnodiging Irak noch VN-stabilisatie (MINUSMA); wapenexport via policy 170.
- Bron: volkenrechtelijke toets vooraf + art.100 ook bij politieke steun + instemmingsrecht parlement [2 BRON]
  Platform steunt (a) openbaar onafhankelijk volkenrechtelijk advies (CAVV/externe adviseur) voor elk besluit tot militaire inzet of politieke steun aan geweld; (b) art.100/Toetsingskader-informatieplicht ook bij politieke, logistieke en inlichtingensteun en speciale operaties; (c) BESLOTEN (TaskOwner 28-9-2026): parlementair instemmingsrecht bij militaire inzet en bij steun aan regimewissel, verder dan informeren via art. 100 Grondwet. Vorm van (c) = CONCEPT (Action 252).
- ONDERBOUWD Bron: burgerslachtoffers direct melden + realistische missiedoelen [2 BRON]
  Platform steunt borging in Toetsingskader: (a) parlement meteen informeren over (vermoedens van) burgerslachtoffers (commissie-Sorgdrager); (b) in elke art.100-brief realistische meetbare doelen en strategisch narratief (IOB MINUSMA/Kunduz/Uruzgan); (c) onafhankelijke IOB-evaluatie ook van coalitie-inzet. Minister stelt Sorgdrager al in praktijk — platform wil vastlegging.
- Gevolgen: vast kader tegemoetkoming burgerslachtoffers NL-wapeninzet, individueel + gemeenschap (Hawija e.d.) [3 GEVOLGEN]
  Platform steunt een vast openbaar kader voor erkenning en ex-gratia tegemoetkoming los van aansprakelijkheid. BESLOTEN (TaskOwner 28-9-2026): de tegemoetkoming bereikt ZOWEL individuen (slachtoffers/nabestaanden) ALS de gemeenschap (herstel wijk/dorp), ook bij Hawija. Omvang en uitvoeringsvorm = CONCEPT (Action 253). Referentie: budgetitem 88 Hawija-projecten ruim EUR 4 mln (geen nieuwe euro's).
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
2

Bij de bron

Neem de oorzaak weg.
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel
3

Herstellen

Repareer de schade en pas je aan.
Nog geen voorstel in deze stap. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.