Afvalverbranding
Het verbranden van afval is een van gevolg van onze economie. Het verbranden van afval komt er op neer dat afval wordt omgezet in gasvorm en dan uit de schoorsteen in de atmosfeer terecht komt. Dit is een grote bron van broeikasgassen, na de kolencen
-
768 keer bekeken - Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd
Probleem, grondoorzaak en impact
CONCEPT Afvalverbranding: overcapaciteit, import en nul-telling van biogeen CO2 houden verbranden goedkoop en remmen circulariteit
Nederland heeft 8.364 kt vergunde verbrandingscapaciteit, terwijl in 2024 5.815 kt Nederlands afval werd verbrand; het verschil wordt deels opgevuld met import, 606 kt in 2024 en 1.910 kt in piekjaar 2017 (src:1283). In 2024 stootten AVI's 6,6 Mt CO2 uit, waarvan 4,2 Mt biogeen als memo-post buiten de boeken blijft (dp:1083). Het nominale CO2-heffingstarief voor AVI's is 103,66 euro per ton CO2 in 2026 (src:1286), maar door dispensatierechten betaalt een AVI per ton afval slechts 5,34 euro (src:1038). Het kabinet heeft het tariefpad van de afvalstoffenbelasting en de CO2-heffing in 2026 afgezwakt (src:1288). Verbranden blijft daardoor goedkoop en concurreert met preventie en recycling.
1. Overcapaciteit: AVI's zijn gebouwd op een groter afvalaanbod en moeten hun ovens vol houden; import met ILT-toestemming vult het gat (src:1284, src:1285). 2. Nul-telling van het biogene deel: twee derde van de CO2 uit restafval telt als biogeen en draagt geen prijs (dp:960, dp:1083), dezelfde perverse prikkel als bij biomassa (ana:67). 3. Dispensatierechten maken de effectieve CO2-prijs een fractie van het nominale tarief (src:1038). 4. De R1-status maakt verbranden juridisch nuttige toepassing en daarmee importeerbaar (src:1289). 5. Warmtenetten en stroomlevering maken AVI's tot vaste leverancier, wat afbouw politiek lastig maakt (dp:963, dp:971).
Bronnen bij deze analyse
Datapunten bij deze analyse
- 1309 euro per ton CO2 CO2-heffing AVI na aanpassing Belastingplan 2026: 304 euro per ton CO2 pas in 2035 (eerder 2030)
- 1312 euro per ton Afvalstoffenbelasting na aanpassing: 64 euro per ton vanaf 2028, 81 structureel vanaf 2030 (plan was 92,82 en 124,20)
- 1311 euro per ton Afvalstoffenbelasting verbranden en storten 2026: 40,85 euro per ton (2019: 32,12)
- 1308 euro per ton CO2 CO2-heffing afvalverbrandingsinstallaties 2026: 103,66 euro per ton CO2 (2025: 87,90)
- 1310 euro per ton afval Effectieve CO2-heffing per ton AVI-input na dispensatierechten: 5,34 euro (2026) oplopend tot 62,38 euro (2035)
- 1306 kt Import afval naar AVI's 2024: 606 kt (2023: 1.051; piek 2017: 1.910)
- 1305 kt Verbrand afval van Nederlandse herkomst 2024: 5.815 kt (piek 2011: 6.562 kt)
- 1304 kt Vergunde AVI-capaciteit 31-12-2024: 8.364 kt (operationeel ca. 10 procent lager)
- 1307 Mt AVI's 2022: 7,4 Mt benut, ca. 6,25 Mt Nederlands afval, ca. 1,15 Mt uit het buitenland
Het dossier
De afvalverbrander van Harlingen
Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel
We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- CONCEPT Stop: dispensatierechten in de CO2-heffing voor AVI's afbouwen, zodat het nominale tarief ook betaald wordtHet tarief voor AVI's is 103,66 euro per ton CO2 in 2026 (dp:1308, src:1286), maar door dispensatierechten betaalt een AVI slechts 5,34 euro per ton afval (dp:1310, src:1038). Bouw de dispensatierechten af zodat de heffing over de volledige fossiele uitstoot geldt.
- CONCEPT Stop: afzwakking van afvalstoffenbelasting en CO2-heffing uit het Belastingplan 2026 terugdraaienHet kabinet verlaagde het pad: afvalstoffenbelasting 81 in plaats van 124,20 euro per ton in 2030 en 304 euro per ton CO2 pas in 2035 in plaats van 2030 (dp:1309, dp:1312, src:1288). Herstel het oorspronkelijke pad; het huidige tarief is 40,85 euro per ton (dp:1311).
- CONCEPT Stop: importplafond voor brandbaar afval naar AVI's als regel, niet alleen als noodknopNederland importeerde 606 kt afval voor verbranding in 2024 en 1.910 kt in 2017 (dp:1306, src:1283). Nu kan een plafond alleen bij verdringing van Nederlands afval (src:1285). Stel een dalend importplafond in en verleen geen ILT-toestemming meer voor import om overcapaciteit te vullen.
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- CONCEPT Bron: vergunde AVI-capaciteit gefaseerd afbouwen naar Nederlands aanbod min preventiedoelenEr is 8.364 kt vergunde capaciteit tegenover 5.815 kt Nederlands afval (dp:1304, dp:1305). Het Rijk noemt capaciteit passend bij Nederlands afval als doel, maar zonder pad (src:1284). Leg een afbouwpad vast, gekoppeld aan preventie- en recyclingdoelen.
- CONCEPT Bron: preventie en hergebruik - diftar, statiegeld en verbod op verbranden van recyclebare stromenMinder restafval maakt capaciteitsafbouw mogelijk. Stimuleer preventie via gedifferentieerde tarieven, breid statiegeld uit en verbied verbranding van gescheiden ingezamelde, recyclebare stromen.
Herstellen
Repareer de schade en pas je aan.
- CONCEPT Herstel: CCS op resterend AVI-vermogen, gefinancierd uit de CO2-heffing, en hoogwaardige verwerking van bodemasVoor het afval dat na preventie en recycling overblijft: verplichte CO2-afvang op de resterende ovens, betaald uit de heffingsopbrengst, en hoogwaardige toepassing van bodemas en vliegas met een saneringsfonds.
Overige maatregelen
- CONCEPT Gevolgen: vervangingsplan voor warmtenetten op AVI-warmte en inzicht in afvalstoffenheffing huishoudensWarmtenetten draaien deels op AVI-warmte, in Arnhem en Nijmegen voor meer dan 93 procent (dp:971); AVI-warmte is 17 procent van alle warmtenetbronnen (dp:920). Bij afbouw van capaciteit en hogere heffingen hebben die netten een vervangingsplan nodig, en moeten de gevolgen voor de afvalstoffenheffing zichtbaar worden.
Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel
Uitgewerkte oplossingen
Wat kost het, wat levert het op?
MKBA
Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.
