Long read Hester Bais: eurobonds, onderpandtekorten en de rekening voor jongeren

Bronvideo: Zo Word Je Steenrijk Podcast – Hester Bais (gepubliceerd 4 november 2026, duur 1:38:27, kanaal Zo Word Je Steenrijk Podcast). Citaten hieronder zijn gebaseerd op het Nederlandse auto-transcript; formuleringen kunnen licht afwijken van de gesproken tekst.

Advocaat financieel recht Hester Bais schetst in een lang podcastgesprek hoe, volgens haar, onderpandtekorten bij banken na 2008 zijn verhuld, hoe pensioenvermogen daarbij een rol speelde, en hoe gemeenschappelijke EU-schulden (vaak «eurobonds» genoemd) nu schulden creëren die als onderpand in het financiële stelsel dienen – met de rekening voor jongeren. Dit is een long read: eerst wie zij is en wat zij zegt, daarna toetsing aan officiële bronnen, en tot slot duiding inclusief een Burgerplatform-visie op schuld, macht en groeidwang.

Wie is Hester Bais, en welk boek schreef zij?

FEIT: Hester Bais is advocaat financieel recht en econoom. Zij presenteert zichzelf als klokkenluider over onderpand- en derivatenproblematiek bij banken; zij meldde volgens eigen zeggen vanaf 2014 bij de AFM en later internationaal bij Amerikaanse toezichthouders. In 2012 procedeerde zij namens mkb over renteswaps; de Volkskrant portretteerde haar eerder als felle advocaat in dat dossier.

FEIT: Met Wink Sabée schreef zij Worst Bank Scenario – Over netwerkcorruptie en de grootste bankenfraude ooit, uitgegeven door SaBAIS B.V. Eerste druk juni 2022 (ISBN 9789083148229, 416 pagina’s); geactualiseerde editie augustus 2024 (ISBN 9789083148236, 448 pagina’s). Het boek stelt dat liquiditeitstekorten en onderpandproblemen na 2008 structureel zijn verhuld en dat de rekening bij burgers, mkb, semipublieke instellingen en toekomstige generaties terechtkomt.

OPEN / NIET GEVERIFIEERD: Of haar kwalificatie «grootste bankenfraude ooit» juridisch of forensisch standhoudt, is niet door een onafhankelijke rechterlijke of toezichthoudende eindconclusie in dit concept vastgesteld. Follow the Money (Thomas Bollen, 2018) schreef wel over grote balanscorrecties bij ING; zie factcheck hieronder.

Uitgebreide samenvatting van het gesprek (chronologisch)

0:00–4:24 – Instelling en kernvraag

Presentator Dennis Mulder introduceert Bais als advocaat, klokkenluider en auteur. Bais zegt dat zij het boek schreef omdat zij als klokkenluider in de financiële wereld wordt genegeerd. Zij wil vooral jongeren laten zien «wat geld eigenlijk is», in relatie tot pensioen en inflatie. In de teaser noemt zij «ponzi-achtige» kenmerken op institutioneel niveau en Europese liquiditeitstekorten van «meer dan 2.000 miljard».

Het heeft wat ponzi-achtige verschijnselen, alleen dan op institutioneel niveau.

Hester Bais, Zo Word Je Steenrijk (auto-transcript, opening)

4:24–11:53 – Hoe banken geld creëren via onderpand

Bais legt uit dat geld sinds de jaren zeventig (einde goudkoppeling, opkomst digitaal effectenverkeer) vooral door schulden wordt gedekt. Bij een hypotheek van bijvoorbeeld 500.000 euro creëert de bank nieuw geld: de woning is onderpand, de lening staat aan de passiefzijde. Waarde van onderpand en creatie van krediet hangen samen; als de taxatiewaarde wordt opgevoerd, wordt er «geld gecreëerd terwijl de waarde van dat onderpand eigenlijk minder waard is» (VISIE/AANNAME van Bais over praktijken).

11:53–17:55 – Securitisatie

Hypotheken worden gebundeld tot verhandelbare effecten. Die gaan de repo-markt op: lenen tegen onderpand voor liquiditeit. Grote pensioenfondsen zijn vaak tegenpartij. Sinds de kredietcrisis zouden banken die effecten weer meer zelf terugnemen (claim Bais). Zij typeert de keten van onderpand, hergebruik en tegenpartijen als een soort piramidestructuur.

17:55–27:14 – Het liquiditeitstekort na 2008

Kern van haar «Worst Bank Scenario»: de crisis ging volgens haar niet alleen over solvabiliteit (kapitaal), maar over liquiditeit en onderpand bij rentederivaten. In de parlementaire enquête vindt zij steun, maar stelt zij dat niet alles is verteld. De Europese Commissie zette in 2008 op advies van de ECB een garantieregeling voor staatsteun op; Nederlandse banken klopten aan, maar het liquiditeitsverhaal bleef volgens haar onderbelicht. Zij noemt orde-grootte «200 miljard» garantiesteun in Nederland en «2.000 miljard» in Europa. ECB-renteverlaging zou het onderpandprobleem bij banken hebben gelegd; later verschuift dat bij rentestijging naar pensioenfondsen en verzekeraars.

Label: omvangcijfers en causaal verband rente–onderpandcarrousel: deels AANNAME/SCHATTING van Bais; bestaan van crisisgaranties en ECB-beleid: FEIT (officiële dossiers), interpretatie OPEN.

27:14–29:21 – Kamer en pers

Bais zegt dat 225 Kamerleden in 2023 haar boek kregen en dat zij geen enkele reactie kreeg. Dat is haar claim (NIET GEVERIFIEERD in dit concept).

29:21–42:43 – Klokkenluiden: ING en «186 miljard»

Vanaf 2012–2013 zag zij in cliëntdossiers dat onderpand-/margin-accounts verdwenen uit banksystemen. In 2014 deed zij formeel melding bij de AFM. In 2018 ontdekte zij volgens eigen zeggen dat het bij ING om circa 186 miljard ging. Zij beschrijft gesprekken met de toenmalige general counsel van ING (haar voormalige baas) en workshops bij de AFM waarin jonge medewerkers zaten. Follow the Money schreef in 2018 over balanscorrecties van ING in de jaarrekening 2016: grofweg 185 miljard over 2014 en 163 miljard over 2015, gerelateerd aan de presentatie van cash pooling (netto versus bruto). Of die correctie «onderpandfraude» is zoals Bais stelt, of (grotendeels) een presentatiekwestie zoals de bank/accountantslijn, is OPEN – FTM bekritiseerde wel de uitleg en fiscale effecten (bankenbelasting).

42:43–54:24 – Jongeren, eurobonds, pandemie en oorlog

Dit is de passage die aansluit bij de vraag van Harmen. Bais koppelt het Europese onderpandtekort («2.000 miljard») aan de wens om 2.000 miljard schuld te creëren. Die schuld ziet zij materialiseren via eurobonds. De transitie (klimaat, energie, oorlog/Oekraïne, pandemie) zou al in 2007–2008 in een «trans-Atlantisch plan» zijn afgesproken; events worden gebruikt om solidariteit en gemeenschappelijke schuld mogelijk te maken.

Zij wijst op het Verdrag van Lissabon (in werking 1 december 2009; Bais zegt 1 januari 2009) en op aanpassing van artikel 122 VWEU: financiering zonder veto bij crises. De pandemie bracht volgens haar «800 miljard» over Europa en daarmee eurobonds, «zonder dat vetorecht» van lidstaten die dwars zouden liggen. Dat geld zou niet in rendabele groei landen; zij noemt fraude en (als voorbeeld) Italiaanse maffia. De lasten komen bij jongeren terecht.

Daar zijn dus de eurobonds gekomen. Daar was dus niet dat vetorecht […] door events is men in staat geweest om die eurobonds in te voeren. […] Dat is dus een schuldenlast voor onze jongeren.

Hester Bais over NextGenerationEU / pandemie (auto-transcript, ca. 50:22–51:14)

Later (ca. 1:25:30) verbindt zij eurobonds aan defensieobligaties, het Europese defensiewitboek, NAVO-uitgaven en een «Europese schuldenunie» waarvoor Nederland volgens haar meebetaalt voor Zuid-Europa.

54:24–1:09:00 – Rente, «ponzi» en digitale euro

Renteverhogingen (2022) verschuiven onderpandverplichtingen naar pensioenfondsen; banken lenen via omwegen toch weer liquiditeit. Bais ziet dit als lucratief maar niet stabieler. Zij waarschuwt voor centralisatie via intermediairs, regulering van crypto, en later CO2 als handelsbaar element. De digitale euro ziet zij in het verlengde van controle (VISIE Bais); bij een grote cyberaanval zou die volgens haar «gelukkig» beschikbaar zijn – formulering ironisch/dubbelzinnig in het gesprek.

1:09:00–eind – BRICS, goud, Bitcoin, decentralisatie

Verschuiving van petrodollar naar BRICS; goud en Bitcoin als onderpandklassen naast schuld. Bais pleit dat jongeren lokaal geldstelsels begrijpen en bouwen, in plaats van afhankelijkheid van een gecentraliseerd systeem. Zij blijft strafrechtelijke meldingen nationaal en internationaal voorbereiden (claim).

Factcheck: kernclaims over EU-schuld, veto en onderpand

Aanvullende FEITEN buiten de video maar relevant voor dezelfde lijn:

• SURE (tijdelijke steun bij werkloosheidsrisico’s in de pandemie): art. 122-grondslag; EU leende op kapitaalmarkten met garanties van lidstaten.
• SAFE (Security Action for Europe): tot 150 miljard aan langlopende defensieleningen; Council Regulation (EU) 2025/1106; EP buitengesloten via art. 122; beroep aanhangig.
• Ukraine support loan 90 miljard (2026–2027): EU-borrowing, backstop begrotingsheadroom; terugbetaling door Oekraïne pas na herstelbetalingen van Rusland (volgens Raadsafspraken) – contingent risico voor EU-begroting blijft politiek-juridisch debattafel.

VISIE Burgerplatform: schulden, macht en groeidwang

Label: VISIE (geen feit). In aansluiting op Bais’ «ponzi-achtige» formulering, en op de notitie dat schulden geldgevers macht geven terwijl overheden groei blijven najagen die het bedrijfsleven faciliteert, formuleert Burgerplatform het volgende standpunt.

Schulden zijn een belofte op toekomstige productie of belastinginkomsten. Wie die belofte koopt – banken, fondsbeheerders, ratingbureaus die de toegang tot markten beïnvloeden – krijgt zeggenschap over wat «houdbaar» beleid heet. Overheden die structureel meer uitgeven dan zij innen, of die groei nodig hebben om de schuldquote niet te laten oplopen, raken afhankelijk van die geldgevers. Bedrijfsleven dat op kredietgroei is ingericht, vraagt vervolgens beleid dat die groei mogelijk maakt: vergunningen, fiscale faciliteiten, infrastructuur, soms gezamenlijke EU-schuld. Zo ontstaat een cirkel: schuld → rentelast en herfinanciering → groeidwang → beleid dat groei faciliteert → nieuwe schuldcapaciteit.

Onderbouwing met feiten (niet de visie zelf):

• FEIT (geldschepping): In moderne banksystemen ontstaat het merendeel van het girale geld als krediet (Bank of England, 2014; vergelijkbare uitleg DNB-onderwijs). Nieuwe schuld en nieuw geld hangen samen; aflossen vernietigt dat geld weer.
• FEIT (schuldquote NL): CBS/DNB: EMU-schuldquote rond 44% bbp in 2024–2025 – laag historisch en onder de EU-norm van 60%. Absolute schuld kan toch stijgen terwijl de quote daalt als het bbp sneller groeit. DNB waarschuwt dat de quote op langere termijn weer kan oplopen richting/over de norm bij ongewijzigd beleid.
• FEIT (intergenerationeel): CPB-houdbaarheidssaldo: bij ongewijzigd beleid was een blijvende correctie in de orde van enkele procenten bbp nodig om lasten evenwichtig over generaties te verdelen (houdbaarheidstekort; orde 4,6% bbp in CPB-publicatie rond 2023 – exacte actualisatie OPEN voor nieuwste raming). CBS Brede Welvaart «later» / SDG financiële houdbaarheid volgt precies deze spanning: welvaart nu versus lasten later.
• FEIT (EU-laag): NGEU-terugbetaling 2028–2058 en extra EU-leningen (SAFE, Oekraïne) verlengen de horizon waarop toekomstige belastingbetalers meebetalen of risico dragen via de EU-begroting.
• Literatuur (VISIE-steun, geen consensus): Ecologische economen (o.a. in de lijn van Soddy; discussies over growth imperative) koppelen rentedragende schuld aan druk tot permanente groei. Post-Keynesiaanse en stock-flow-consistentie-modellen (o.a. Jackson e.a.) bestrijden dat rente noodzakelijk tot groei dwingt als rijkdom wordt herverdeeld. De wetenschap is dus verdeeld; Burgerplatform gebruikt de groeidwang niet als bewezen natuurwet, wel als beleidsrelevant risico.

Waar de piramidevergelijking wél opgaat (VISIE): als nieuwe schuld vooral nodig is om oude schuld en rente te bedienen, zonder dat productieve investeringen of belastingbasis meegroeien; als onderpand wordt hergebruikt in ketens die alleen stabiel blijven bij stijgende activaprijzen; als crises systematisch worden aangegrepen om het schuldenplafond te verhogen zonder evenredige democratische controle (art. 122-spoor).

Waar de piramidevergelijking níet opgaat (nuance): een staat met belastingrecht is geen klassieke piramide zonder onderliggende kasstroom – er is dekking in toekomstige belastingen en in reële activa. Investeringen (energie, onderwijs, defensiecapaciteit, klimaatadaptatie) kunnen rendement of vermeden schade opleveren. Nederland heeft nu een relatief lage schuldquote; «piramide» als retorische totaalclaim miskent die buffers. CPB-houdbaarheid vraagt aanpassing, geen paniek over acute wanbetaling. Ratingbureaus en geldgevers hebben macht, maar opereren binnen regels die democratisch zijn vastgesteld – die regels kunnen ook worden aangescherpt.

Voorstelbare betere toekomst (VISIE / stopmaatregelen): schuld alleen aangaan met zichtbare dekking en publieke MKBA; crisisinstrumenten niet standaard via art. 122 zonder EP; EU-obligaties die wél als onderpand dienen, koppelen aan transparante aflossingspaden en eigen middelen die niet stilletjes op jongeren afgewenteld worden; nationaal: groei niet als doel op zich maar als middel binnen brede welvaart «hier en later» (CBS).

Stopmaatregelen – bronaanpak

Welk bestaand beleid veroorzaakt of vergroot het probleem dat Bais agendeert?

• Crisisleengrondslag art. 122 VWEU zonder EP-medebeslissing (SURE, SAFE): versnelt miljardenleningen, verzwakt parlementaire rem. Bronaanpak: art. 122 beperken tot korte nood, of verplicht EP-budgetrecht zoals beloofd in interinstitutionele afspraken – en SAFE-achtige dossiers via gewone wetgevingsprocedure (art. 173 e.v.) laten lopen.
• Eigenmiddelenplafond + tijdelijke +0,6% BNI tot 2058 voor NGEU: maakt lange aflossing mogelijk; bronaanpak: aflossingspad en nieuwe eigen middelen jaarlijks inzichtelijk in nationale begroting en Brede Welvaart «later».
• Onderpand- en derivatenregels die hergebruik faciliteren zonder publieke liquiditeitswaarheid: bronaanpak: verplichting tot inzichtelijke rapportage over onderpandketens bij systeemrelevante banken en bij grote pensioenfondsen (toezicht AFM/DNB), inclusief beantwoording van open Kamervragen over historische balanscorrecties.
• Groeiafhankelijk begrotingsbeleid dat schuldhoudbaarheid laat leunen op bbp-groei: bronaanpak: houdbaarheidssaldo en intergenerationele verdeling gelijkwaardig laten meewegen naast tekort- en schuldnormen (in lijn met CPB-indicatorendebat).

Intergenerationeel: Brede Welvaart «later»

CBS Monitor Brede Welvaart koppelt financiële houdbaarheid aan welvaart van latere generaties (o.a. SDG 10.2). Een lage schuldquote nú is geen vrijbrief: NGEU tot 2058, SAFE-leningen tot tientallen jaren, en eventuele contingent liabilities rond Oekraïne-steun verschuiven risico’s in de tijd. Jongeren betalen via toekomstige belastingen, lagere publieke investeringsruimte of hogere rentes – tenzij beleid nu aflost, verdient of eerlijk herverdeelt. Dat is de brug tussen Bais’ morele appel en meetbare brede welvaart.

Tegenargumenten en nuance

• NGEU was eenmalig en doelgebonden (pandemieherstel, groen/digitaal). Critici van Bais: zonder gezamenlijke leningen was de asymmetrie tussen lidstaten groter geworden. FEIT: instrument is juridisch tijdelijk; VISIE verschilt over of het precedent is voor permanente schuldenunie.
• Defensie en Oekraïne: voorstanders zien SAFE en de 90 mld-lening als collectieve veiligheidsinvestering, geen «piramide». Tegenstanders (en het EP in de SAFE-zaak) zien democratisch tekort en verkeerde rechtsgrond. Beide labels: politiek; rechtszaak is FEIT.
• Banken zijn sterker gekapitaliseerd sinds Bazel III / bankenunie. Dat spreekt Bais’ liquiditeitsverhaal niet automatisch tegen, maar relativeren wel het beeld dat «niets is opgelost».
• Podcastcontext: Zo Word Je Steenrijk is een vastgoed-/vrijheidspodcast met disclaimer dat het geen financieel advies is. Beleggingsadviezen over goud/Bitcoin in de uitzending zijn VISIE van gast/presentator, geen Burgerplatform-advies.
• Samenzweringsval: «trans-Atlantisch plan 2007–2008 dat pandemie en Oekraïne vooraf regelde» is een sterke AANNAME. Documenteerbare feiten (G20-hervormingen, Lissabon, latere crisisinstrumenten) bestaan; een bewezen masterplan dat events «gebruikt» is hier NIET GEVERIFIEERD. Burgerplatform scheidt die lagen bewust.

Wat Burgerplatform wél wil vasthouden

Onafhankelijk van hoe ver Bais’ fraudeclaim standhoudt, blijven drie toetsbare vragen overeind:

1. Worden gemeenschappelijke EU-schulden aangegaan met voldoende democratische rem (unanimiteit/EP), of via noodgrondslagen?
2. Dienen nieuwe schulden vooral als onderpand en marktinfrastructuur, of als investering met aantoonbaar rendement voor burgers?
3. Hoe zichtbaar is de intergenerationele rekening in nationale begroting en Brede Welvaart «later»?

Die vragen horen in dossiers over het financiële stelsel, overheidsschulden, de EU en klokkenluiders – niet in een zwartboek, wel in een reconstructie met labels.

Bronnen

• YouTube: ixCONCp18uk – Zo Word Je Steenrijk Podcast, 4 nov 2026 (metadata + NL/EN auto-transcript)
• Boek: Hester Bais & Wink Sabée, Worst Bank Scenario, SaBAIS B.V., 2022 / update 2024
• Europese Commissie – NextGenerationEU / borrower-investor relations; terugbetaling 2028–2058
• EUR-Lex / Consilium – Eigenmiddelenbesluit; SAFE-verordening 2025/1106; Ukraine support loan 90 mld
• Europees Parlement – Think Tank art. 122; vernietigingsberoep SAFE
• ECB – collateral framework / EU-bonds same category as government bonds (2023); research safe-asset potential
• Follow the Money – Thomas Bollen over ING-balanscorrecties (~185 mld)
• CBS – overheidsschuldquote; Monitor Brede Welvaart / SDG financiële houdbaarheid
• DNB – overheidsfinanciën; uitleg schuldquote
• CPB – houdbaarheidssaldo / intergenerationele verdeling (via o.a. ESB-samenvatting van CPB-cijfers)
• Bank of England (2014) – Money creation in the modern economy
• Gerelateerde Burgerplatform-artikelen: art:1687 (Triodos over financieel systeem als doel), art:1740 (VS-staatsschuld), art:2118 (doorgeschoven rekeningen / box 3), art:2213 (Oekraïne-financiering), art:2253 (schuldfinanciering overheid)